This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
athttp://books.google.com/
-
M. δ AN, πὶ ^ [4 i i Me nee nb Wil i ιγ ^t Ji tis. di J F ji
Lr ^t L - "1g J
^ : I LÀ JM δ᾽ δύ
JV. PU
ud ἮΝ
4 n ΕΣ ΜΝ fies
ud j dua
- A ^o d D " ? ἢ " Ἵ » " À "d A j " i ! AT 1 M | SN ERN M. D P3 e. * u- ) , LI ΜῊ "- ] ἊΝ L ὶ " " [* e QU e " .:- zl "e sl d i " T | |» "Lv LII * e AA E ? dn ccn * M ILU MALA NU a, 12 201- i62. E Un ] ul ^. ^. x 5 e
[| ) H ^ ὶ 9 n. dns (0 E M “Σ᾿ "1 5 ᾿ ' ^ "
y E P s " ἂν
; : tm Ev] Eg
Jg. FI E
D [ I m ' b »-" ᾿ ΐ ὙΠ ᾿ | 3 ἢ ὁ. P : | 1 B Pt ud ᾿ | y d | | ! - ΤΥ ΙΝ; TX | 4 j lam H M ] | | | | | j | | | " * B 4 s B v 4 ᾿ , | | Tw P " e ἡ 4 - ^ ] | | B ἡ Ξε d , | | E E n DL n E MEE | * 4 } - M. 1 , * "- ] m. 233 4
e "— I erum, z — pedir, af sn M Adi tam temo en i he Manna
Yan -— um
b
C. “οὔ, δ. 241
Ttt*x
FROM THE BEQUEST OF JOHN HARVEY TREAT OF LAWRENCE, MASS.
CLASS OF 1862
Kt $$$ απ πα πα πα 9*9? διὰ
:
edes d eiu m hus HYS | κἀ ; ἔτ MENSAS" Ζ PN C D v. P1 Tar al ^ AES ;ok- vM CUN tr eL VU AP. n P Li γῇ" * 4 x - B 3 LÁ MP , 4 i E E uA rS , ^ "s B era Ὡς r - ern . ᾿ ir div T - t d "Lie a * IÍ" " B [M Ld i
Digitized by Google
Digitized by Google
RESPONSIO
AD
APOLOGIA M CARDINALIS
BELLARMINI.
SN Acus Sox OR. Cs ^ AES - ον, UM S ON NBS RATS "E
LONDINI: EXOUDEBAT R. CLAY.
RESPONSIO
APOLOGIA M
CARDINALIS
BELLARMINI.
AUCTORE LANCELOTO ANDREWES,
TUNC ELIENSI, POSTEA WINTONIENSI EPISCOPO.
OXONII : JOHANNES HENRICUS PARKER.
M DCCCLI.
ἤν
x 28
MONITU Μ.
MULA, quz: in TogTUBRAM ΤΌΒΤΙ fuimus prefati, de indole et stylo auctoris, et nostro qualicunque labore, in hunc quo- que locum haud incommode possunt transferri.
Restat igitur ut ilud tantum Lectorem admoneamus, quanquam ex hujus libelli titulo fere per se pateat, quod post Apologiam suam de Juramento Fidelitatis editam, Rex Jaco- bus rem totam fusius tractavit, et Preffationem Monitoriam Apologize suz przfigendam curavit. In hanc Prefationem calamum sumpsit Bellarminus, larva tandem abjecta, et pro- prio suo nomine Regem impugnans. Nec Auctor noster quidquam in mora habuit, quin Regis defensionem iterum institueret, omnia plenissime retractans, e£ non modo Regiam defendens Auctoritatem, verum etiam omni ex parte Ro- manensium doctrinam redarguens.
In hoc opere edendo, munere Editoris rite fungi, et summam diligentiam in locis, quze citaverit Auctor, eruendis adhibere voluimus. Ali, penes quos de hac re judicium, labores nostros zequo animo accipiant.
Illud insuper est monendum, quod numeri in margine libri paginas Editionis prioris indicant, quodque omnia nostra cujuscunque generis additamenta uncinis quadratis, distinc- tionis gratia, sunt inclusa.
JACOBUS BLISS.
ADDENDA IN NOTIS.
Pag. 243. linn. 19. 20. * An cum. . . Jesu nostro.' [Vide Opusc. de Visit. Infirm. lib. ii. cap. 2. apud 8. Aug. Op., tom. vi. Append. col. 680. A.) 62. linn. 29. 30. τὸ εὐ . θεόν. [Menandr. Adelph. ut citat. apud Stob.
Floril. lvi. 8. Pseudo-Justinus de Monarch. p. 103. E. citat e Menandro ἐν ᾿Αλιεῦσι.]
ERRATA.
Pag. 18. lin. 28. pro Fides leg. Fidei. 60. not. !, pro Bib. Pat. Max. leg. Bib. Pat. Gall. 1T. not. *. pro 2b. leg. 128. 187. not. £, ita legendum * Nullus laicorum, Hadriano [{. ascriptum est, (Corp. Jur. Can. tom. i. col. 818.) 25T. in marg. pro per leg. semper. 868. not. *. pro Martini leg. Merlini. 383. not. *. pro 1569. leg. 1596.
INDEX AUCTORUM
QUIBUS IN HAC EDITIONE USI SUMUS.
AsaaTUs Rob, Antichristi Demon- stratio, Lond. 1603.
Abulensis, Alph. T'ostatus, q. v.
Adrianus vr. in lib. iv. Bent., Paris. 1516.
Alensis, Alex., Summa Theol., Venet. 1575.
iaco, Petrus de, Card. Cameracens. apud Gersonii Op., q. v.
—— ——————— —— jn lib. iv. Sent., Paris. 8. a.
Ambroeius, 8., Op., Paris. 1686—1690.
Amphilochius, S., apud Bevereg. Pand. Can. 4. v.
Anastasius Bibliothecarius, apud Con- cil., Paris. 1676. q. v.
Ansbertus Ambros. in Apoc. apud Bibl. Patr. Max.
Anselmus, S., Cant., Op., Col. Agripp. 1612.
Anselmus Lucensis pro defensione Greg. vir, apud Bibl. Max. Patr.
Y
q. v.
Anselmus Laud., Enarr. in Apoc, apud 8. Anselmi Cant. Op.
Antisixtus, Lond. 1590.
Aquinas, 8. Thom., Op., Venet. 1775, seq.
1549.
Arethas, Comment. in Apoc. apud Qicumen. q. Y.
Arnoldus Carnotensis, ad calc. Op. S. Cypriani. q. v.
Arrest de la Cour de Parlement, &c., contre le livre de Jean Mariana.
in Apoc., Florent.
1610. Athanasius, S., Op., Paris. 1698. Auctores Hist. Eccl., Basil. 1528. Augustinus, S., Op., Paris. 1835, aeq. Azpilecueta, Mart, Navarrus Ορ., ugd. 1597.
Bancrofts, Rich., Survay of the pre- tended holy Discipline, Lond. 1593. Bardi, Hieron., V itt. Nav., Venet. 1584.
Baronius, Css, Annales Eccl. Mo-
gunt. 1601. Paren. ad Remp. Ve-
net., Aug. Vindel. 1606.
Bartoli Vita del C. Bellarm. citat. apud Mendham's Literary Policy, q. v.
Basilius, S., Op., Paris. 1721—1730.
Becanus, Martinus, Serenissimi Jacobi Anglie Regis Apologise et Moni- torie Prewfationis refutatio. Mo- gunt. 1610.
Becketi, S. Thom., Vit. et Process., Paris 1495.
Beda, Ven., Op., Col. Agr. 1688.
— Hist. Eccles. Cantab.
1643. Bellarminus, Rob., Card., Op., t. i— iv., Col. Agripp. 1628. . t. vil, Col.
Agripp. 1617. Recognitio
Librorum. Ingolds. 1608.
Bellonius, Observationes, Rapheling. 1605.
Berengaudus, Exposit. in Apoc. apud S. Ambrosii Op., q. v.
Bergomensis, Jac. Phil. Forest., Chro- nicon., Paria. 1535.
Bernardus, S., Op., Paris. 1690.
Bernried, Paulus, Vita Greg. vit. In- golds. 1610.
Beveregius, Gul, Συνοδικὸν, sive Pan- decte Canon., Oxon. 1672.
Biblia Sacra, Antv. 1583.
Salmant. 1584.
Lugd. 1589.
—— — — —— Rome 1590.
Romse 1592.
—— — — ——— Anglice, Duaci 1609.
Bibliander, Theod., Chronol. Autopt. Cassellis 1601.
Bibliotheca Sacra, Paris. 15765.
Patrum Magna, Col. 1618.
Max., Lugd. 1677.
Gallandii, Venet.
mad
punctum rmm tt
1765.
viii
Biel, Gabr, Lect. in Can. Mises, Lugd. 1542.
Bingham, Jos., Christ. Ant., Lond.
Blasius de Vegas, q. v.
Blesensis, Petrus, apud Jaronii Annales Eccl. q. v.
Blondus, Flav., Hist. Basil. 1559.
Bochellus, Decret. Eccl. Gall, Paris. 1609.
Bonaventura, Card., Dro Home 1596.
ger Th., de Ruinis tium, Rome
596.
Brentius, Jo., Op: Tubing. 1590.
Brightmannus, Th., Apocalypsis Àpo- ealypseos, Francof. 1609.
Bromiard, Joan. Summa Preedican- tium, Venet. 1586.
Bulengerus, Petr, in Apoc. Paris. 1589.
Bullarium Romanum, Luxemb. 1727.
Burgensis, Paulus, spud Bibl. Sacra, Lugd. 1589.
Butler, Charles, Memoirs of English Catholics, Lond. 1832.
Ceesarius Cister., Dialog. Mirac., Col. Agr. 1591.
Cajetanus, Th. de Vio Card., Comm. in SS., Lugd. 1639.
———— —— —— —- in Summ. Theol. D. Thom. Aquin., Bonon. 1528.
Calvinus, Joan., Op., Amst. 1667. seq.
Camdenus, Gul, Anglica, Norman- nica, &c., Francof. 1608.
— —— — Angl. Rer. et Hibern. An- nales Regnante Elizabetha, Lugd. Dat. 1639.
Cameracensis Petrus de Ailtaco, 4. v.
Campion, E., À particular declaration of the undutiful and traiterous affec- tion borne against her Majesty by, Lond. 1582.
Α true report of the Dis- utation had with, in the Tower of ondon, Lond. 1583.
—— —— Rationes decem, quibus fretus certamen obtulit adversariis in causa fidei, apud Concertat. Eccl. Cathol. in Angl. d v.
Canus, Melch., Op., Col. Agripp. 1605.
Cantipratensis, ^ Thom., Miracula, Duaci 16065.
Capellus, M. Anton., Adversus prz- tensum primatum Ecclesiasticum Regis Anglise liber, Bononise 1610.
Capgravius, Joan, Nov. Legenda,
ond. 1516.
Caponsaechius, Petrus, In Apoc. Observatio, Florent. 1586.
Cassander, Georg., Op., Paris. 1616.,
Cassiodorus, Hist. 'Tripart., apud Auctores Hist. Eccl. q. v.
Catalogus Grec. Cod. in Bibl, Aug. Vindel. Aug. Vind. 1595.
INDEX AUCTORUM.
Catharinus, Ambros, Enarrat in v. priora capp. Gen., Rome 1552.
Cave, Guil, Hist. Literaria, Oxon. 1740—1743.
Cedrenus, Hist. Comp., Basil. 1566.
Censura Generalis contra errores, qui- bus recentes hseretici Sacram Serip- turam asperserunt, &c. Venet. 1562.
Chemnitius, Mart, Examen Conc. Trident., Francof. 1596.
Chisholm, Gul, Episc. Vasionensis, Examen Confessionis fidei Calvi- niange, Aven. 1601. et Gallice, Paris. 1603.
Chrysostomus, S., Op., Etonse 1618, seq.
Paris. 1621.
Latine, Basil.
———— —— — — —— Basil. 1570.
Chytreus, Dav., Explicatio Apocalyp- 8608, Viteb. 1575.
Ciacconius, Alph., Vit. et Gest. Pont., Rome 1601.
Clarius, apud Criticos Sacros. 4. v.
Clavasio, Angelus de, Summa Ange- lica, Argent. 1513.
τω Merlinus, Macaronica, V enet. 1554.
Coeffeteau, Nic. Reeponse à l'Adver- tissement adressé par le Roy de la Grande Bretagne,&c., apud Coeffetsei Op., Paris. 1622.
Comestor, Petrus, Histor. Scholast., Argentinse 1503.
Concertatio Eccl. Cathol. in Angl, Aug. Trev. 1583.
Concilia, Venet. 1585.
—— —— Labb. et Coss, Lut. Paris. 1671., quam edit, nisi aliter nota- tum, semper sumus secuti.
———— Britannie, a D. Wilkins, Lond. 1727.
Confession of the true and Christian Faythe according to God's word and Actes of Parliament holden at Edinburghe, &c., Lond. 1581.
Conformitas Franciscana, (a Barth. Albicio Pisano,) Mediol. 1510.
Conradus Urspergensis, Basil. 1569.
Coquseus, Leonardus, Examen Prsefa- tionis Monitoris, Friburgi Brisgoite 1610.
Corpus Juris Canonici, Lut. Par. 1561,
——— —— lut, Paris.1612; Lugd. 1671, quam edit., nisi aliter notatum, semper sumus secuti.
Coster, Franc. Enchirid. Controv., Col. Agr. 1599.
Cotelerius, Patres Apostolici, Antv. 1698.
Cristanovie, Stanislaus, Examen Ce&- tholicum, Paris. 1607.
Critici Sacri, Antv. 1698.
Cusanus, Nicolaus, Op., Basil. 1563.
1530.
INDEX AUCTORUM. ix
Cuspinianus de Csesaribus, Francof. 1601.
Cyprianus, 8., Op., Oxon. 1682.
Cyrillus, S., Alex, Op., Lutet. 1038.
—— ——— MHieros., Op., Venet. 1763.
Damascenus, S. Joan., Op., Paris.1712.
Damianus, 8. Petrus, Op. Paris. 1642.
Discoverie, À sparing, of our English Jesuitas, (citat. sub titulo * Dis-ursus Mod:stus)) s. 1. 1601.
Donatus, Leon., Dux Venet,, Edictum contra et v. apud Goidasti Monarch.,
e, Gul, "Hist. Eccl. Cath. B. Pauli, Lond. 1818.
Durandus a 8. Porciano in lib. iv. Sent. Paris. 1550.
Durante, 37 m de Ritibus Ecclesite, Romse 159
Eadmerus, Hist. Novorum, apud 8. Anselmi Op., Paris. 1675.
Eckius, Jo., Encheirid., Col. Agr.1600.
Egnatius, Jo. Bapt, de Exemplis illustr. Virorum, Venet. 1554.
——————————— Rom. Princ. apud Sylburgii Hist. Aug. Script.
q.v. Epiphanius, S., Op., Colon. 1682. uinea d Β., Ἴνα ., Op., Rome 1746. Erasmus, Desid., Op., Lugd. Bat. 1703. ———— Adagia, Hanov. 1617. Eudsemon. Josn. Cydonius, Apol. pro Garneto, Col. Agripp. 1610. ——————— ——— ——— adv. Abbe- tum de Antichristo, ope 1609. Eugubinus, Aug. Steuch., ἢ Eusebius Cesar. Hist. "Escl., 1720.
Cant.
de Vita Constant., Cant. 1720. " z ———— — — —— Prepar. Evang. Colon. 1688. Butropius Longobardus de Juribus et Privil. Imp. Rom. apud QGoidasti Monarch. q. v.
Fabri, Sixtus, Collat. Censur. in
Ed Jur. Can. ad calc. Ind. urg., Árgent. 1599.
Fasciculus Rerum expetend. et fugi- end., Lond. 1690.
Ferus, Joan., in S. Matth., Lugd. 1609.
Firmilianus Ceceariensis, apud 8B. Cypriani Op., q. v
Fischerus, Joannes, (Episc. Boffena.) Op., Wirceburg. 1597.
Fox, J., Acts and Monumente, Lond. 1583
Flaccius, Mart, lllyricus, Catalogus testium veritatis, Argent. 1562.
Florilegus, i. e. Matth. Wesimonast. q. v.
Galseus, Thom., Rer. Angl. f&cript. Oxon., 1691.
Gallandius, Bibl. Patr. q. v.
Gaudentius, S. apud Bibl. Max. Patr.
Gardinerus, Steph.,de vera ODedieD UR, apud Z'gscic. rer. expet. q. v
Garnetum, Actio in, Latine reddita & Gul. Camdeno, Lond. 1607.
ica de Invoc. Sanct, Gandavi,
Gelasius adv. Eutych. et Nestor., apud Bibl. Max. Patr. q. v
Gemblacenais, Sigebertus.apud Pistor. Rer. Germ. cri
iT ade Gilb. ων ΠΕΡ Paris.
8b.
Gilles, Nic., Les Croniques et Annales de France, Paris. 1549.
Gerbertus, apud S. Ambrosii Op., q. v.
Germanus, S. Archiepisc. C. P., apud Bibl. Max. Patr. q. v.
Gersonius, Joan., Op., Paris. 1606.
Giraldus Cambrensis, apud Camdeni Anglica, Normannica, &c.
Glosaa interlinearis, apud Biblia Sacra, Lugd. 1589. q. v.
ordinaria, ibid.
Goldastus, Melch., Constitut. Imper.,
Hanov. 1609. Monarchia, Hanov. 1612, seq.
Goodwin, Thom. Moses et Aaron, apud Ugolini Thes. q. v. Gotfridus Viterbiensis, q. v. Gregorius, S., Magn., Op., aris. 1705. — » Naz, Op., Paria. 1630. 8. N yss., Op., Paria. 1638. S., Turon, Op., Lut. Paris. 1699. Gretserus, Jacobus, Βασιλικὸν Δῶρον. Ingoist. 1610. Guieciardinus, Franc., Hist. Ital. (La- tine) Basil. 1560. Guntherus Ligur. de Gestis Frid. r., Basil. 1569.
Harding, J., A Reioindre to M. Jewell's Reply, &c., Lovan. 1567.
Harmonia Confessionum, 1581.
Hart, John, The sum of the confer- ence between John Bainoldes and, Lond. 1598.
Haymo Halberstat. in Apoc, Paris. 1585.
Hermannus Contractus, Chronicon, apud Pistor. Rer. Germ.Script., q. v.
Herolt, J., Promptuarium de Mira. culis B. M. V., ogunt. 1612.
Hesselius, J., in Decal,, Lovan. 1567.
Hesychius Hieros. apud Bibi. Max. Patr. q. v.
Hieronymus, 8., Op., Veronze 1735.
Hilarius, S. Pictav. , Op., Veronz 1730.
Geneve,
X INDEX AUCTORUM.
Hippolytus, S., Op., Hamb. 1716.
Historia aliquot nostri sseculi mar- tyrum, Mogunt. 1550.
Hosius, Stanisl., Op., Col. Agr. 1584.
Hotomannus, Franc., Brutum F'ul- men, apud Goídasti Monarch, 4. v.
Hugo, Card. de S. Caro, Postilla, Paris. 1530—1546.
Innocentius r., n apud Concid., Paris. 1675, q
Innocentius rr1., 9p, Col. 15765.
]reneeus, 8., O enet,. 1734.
Isidorus Hispal. Op., Col. Agr. 1617.
Jacobatius de Conciliis, apud Conc. Paria. 1675, q. v.
Jacobus r. (Rex Angl. Op. Anglice, Lond. 1616.
———— —— — ———— Latine, Fran- cof. ad Mon. 1689. Pre9efatio Mo- nitoria, Lond. 1610. Apol. pro Ju-
ramento fidelitatis, ad calc. Preef. Monit. Jansenius, Cornel., Comm. in Concord. Evang., Lugd. 1597. Jardine's Criminal Trials, Lond. 1832. Joachim, Abbas, Concord. V. et N. Test., Venet. 1519. in Apoc., Venet.1527. Joannes Damascenus, q. v. Parisiensta, 4. v. Josephus, Flav., Op., Amst. 1726. Jovius, Paulus, Op. ., Basil. 1578. Juris Canonici Corpus, q. v Justinus, S., Martyr, Op., Paris. 1742. J ustinianus, Petrus, de Reb. Venet., . Venet. 15060. Justitia Britannica, Lond. 1584.
Krantzius, Alb., Op., Francof. ad Mcen. 15765.
proc Op., apud Gall. Bibi. Patr.
LAniraucük Op., Lut. Par. 1648.
Langius, Paulus, Chron. Citizens. Apud Pistorii Rer. Germ. Script. q. v
Lapide, Cornelius a, in Gen., Antv. 1616.
1627. Pa Epit. Hist. Univ., Baeil.
ἴεν, 8. Mag., Op., Venet. 1753, seq. Lipsius, J.
Apoc. Ántv.
— — ——, Diva Virgo Hallensis, Antv.
1604 Sichemiensis, Antv. 1605. Litere Soc. Jesu Ann. in Annis 1602, 1603, Mogunt. 1607.
Lombardus, Petrus, Liber &Sent., Col. Agr. 1676.
Lucifer Calaritanus, apud Dibi. Max. Patr., q. v
Lutherus, Mart., Op., Jense, 1564, seq.
Lyranus, Nic, apud JZibiia Sacra, Lugd. 1589, q. v.
Maldonatus, Joan., in Evang. Mogunt. 1611.
Manriq., Th., Cens. in Glossas Jur. Can. Colon. 1572.
Mantuanus, Jo. Bapt., Op., Antv. 1519.
Mariana, Jo., de ere et Regis In- stitut.,, Mogunt. 1605.
Marianus Scotus, apud Pistorit Rer. Germ. Script. q. v.
Marta, de Jurisd., Aven. 1616.
Massonius, Papyr. , de Episc. Urbis, Paris. 1586
Matthseus Parisiensis, q. v
ἜΡΕΡΒΌΟΤΕ Taurinensis ,apud Bibl. Max.
atr
Medina, Michael, Apolog. Joan. Feri. Mogunt. 1582.
Mendham's, J., Literary Policy of the Church of Rome, Lond. 1830.
Minutius Felix, Cantab. 1712,
Montanus, Arias, Elucid. in omnia Apost, Script., Ant. 1588.
———— Psalm. David in latinum carmen conversi, Antv. 1573. Antv. 1571.
xv Bar. Ceph. De Paradiso, Antv.
509.
in Duod. Prophetas,
Naclantus, Jac., Op., Venet. 1567.
ub on the Revelation, Edinburgh, 593.
Navarrus, Mart. Azpilcueta, q. v.
Nauclerus, Joan., Chronogr., Col. 1579.
Neander, Synopsis Chronolog. sine 1.
et a.
Nebrissensis, Xl. Ant,, de Bello Na- varens., Granat. 1545.
Neubrigensis, Gul., Hist. Oxon. 1719.
Nicephorus Callistus, Op., Lut. Paria. 1630.
Niem, Theodor. 8, apud Schardium de Jurisdict. q. v.
Nilus de Primatu Pape, apud Gol. dasti Monarch., q. v.
Occham, Guil, apud Goildasti Mo- narch. q. v. C(Ecumenius, Op., Lut. Paris. 1631.
. Oleastro, Hieron. ab, Comm. in Pen-
tateuch., Lugd. 1588. Optatus, S. de Schism. Donat, Lut. Paris. 1702. Origenes, Op., Paris. 1733, seq. —— Letine, Basil. 1571.
Ld
INDEX AUCTORUM. Xi
Otto Frisingensis, Chron., Basil. 1569. de Gestis Friderici I., Basil. 1569.
Palmerius, Chron. cum continuat., Paris. 1512.
Panvinius, Onuphr., Hist. Rom. Pont. ad calc. Platine, q. v. |
Epitome Hom.
Pont., Venet. 1557. ————— ———-- de Episc. Tit. et Diacon. Cardin , ad calc. Epit. Rom. Pontif. Parisiensis, Joannes, de Potest. reg. et pe apud Goidasti Monarch. et rdium de Jurisd., d Mattheeus, Hist. Maj., Tigur. 1589.
Parsons, (seu Persons) Rob. The judg- Inent of à Catholick Englishman ... concerning ἃ book lately set forth and entiituled “ Triplici Nodo,' ἂς,
1608. The three Conversions of England, a. ]. 1604. Paulus Venetus, Consid. Censur. Pauli v., apud Goldasti Monarch. q. v. Paulinus, 8., apud 2:bl, Max. Patrum.
q. v.
Paulus Diaconus, apud Bibl. Max., Patr., q. v.
Pelleüer, La Religion Catholique soustenue . . contre le livre ad- dress6 aux Rois . . par Jaques I. Paris 1610.
Pererius, Bened., Comm. in Gen., Col. Agr. 1601.
Daniel.
Lugd. 1591.
Petrarchus, Franc., Op., Basil. 1581.
Petrus de Vineis, q. v.
Philopater, And., (i. e. Rob. Parsons) Resp. ad edicta Eliz. Reg., Home 1598.
Picus, Josn., Miranduls, Op., Basil. 1601.
Pighius, Alb., Hierarch. Assert.,Colon. 1574.
l'istorius, Joan., Rer. Germ. Script., & Struvio, Ratisb. 1726.
Pitheeus, P., Up., Sacra, Juridica, &c. Paris. 1609.
Pius 1r, Abbrev. Blondi, ad calc. Flav. Blondi Hist., Venet. 1484.
Platina, Bart, de Vitis Pontif., Col. Agr. 1610.
Plato, Op., Lond. 1826.
Plutarchus, Op., Francof. 1620.
Politianus, Ang., Conjurationis Pac- tiane Comment., Neap. 1769.
Polonus, Mart., Chron. Rom. Imp., Col. Agr. 1016.
Pontificale Pii rv., Venet. 1561.
— ————- Clement. viri, Rome, 1595.
Primasius, Comment. in Apoc. apud Bibl. Max. Pat.
Procopius Gazseus, Comm. in Octa- leuch., Tigur. s. a.
Prosper, 8., Op., Lugd. 1539.
Prudentius, Op., apud Bibl. Max. Patr. q. v.
Rabanus Maurus, Op., Col. Agr. 1627.
Radvicus de Gestis Friderici r., Basil. 1569, ad calc. Otton. Frising.
Raynaldus, Ordericus, Contin. Annal.
n., Romse 1646, seq.
Remonstrance .. des Genta du Roy, et Arrest de 1a Cour de Parlement .. Sur le libure intitulé, * Tractatus de Potestate Summi Pontificia, . . . Auct. Card. Bellarmino, a. 1. 1610.
Ribadeneira, Catal. Script Societ. Jesu., Antv. 1618.
Bibera, Franc., in Apoc., Lugd. 1592.
Ruffinus, Hist. Eccl, apud Auctores Hist. Eccl. q. v.
Exposit. in Symb. ad calc. S. 1 Op. q. v.
Rupertus Tuitensis, Op., Paris. 1688.
mo Joan., Feeders, Hagee Comitis, 1745.
Sabellicus, Marc. Ant. Cocc., Rhapsod. Hist., Basil. 1598.
Sacrarum Ceeremon. Lib., Venet. 1582.
Salmeron, Alph., Op., Col. Agr. 1604.
derus, Nic, de Schism. Angl. Col. Agr. 1585, Ingolds. 1586, et Col. Agr. 1628. Visib. Monarchia, Wirceb. 1592.
Schafnsburgensis, Lambertus, apud
. Pistorii Rer. Germ. Script., q. v.
Schardius de Jurisdict., Basil. 1566.
Hypomnema ad calc. Epist.
Petri de Vineis, Basil. 1740. q. v.
Scioppius, Casp., Ecclesiasticus Auc- ioritati Serenissimi D. Jacobi M. i Regis oppositus Hartbergse
11.
— ——— QCollyrium Regium Jacobo Regi Britannise missum, s.1. 1611.
———— Beorpiacum, Mogunt. 1612.
Scotus, Joan. Duns, Op., Lugd. 1639.
Scribanius, Carol, Orthod. Fid. Con- trov., Antv. 1612.
Sedulius apud BM. Patr. Gall. q. v.
Serarius, Nic, Litaneutica, Col. Agripp. 1609.
Sigebertus Gemblacensis, q. v.
Sigonius, Carolus, de Regn. Ital. Francof. 1591.
Sixtus v., Index Libb. Prohib., Romse 1590, citat. apud Mendham's Lite- rary Policy, q. v.
Sleidan, Jo., Comment., Argent. 1621.
Socratea, Hist. Eccl., Cant. 1720.
xi INDEX AUCTORUM.
Sozomenus, Hist. Eecl., Cant. 1720.
Spondanus, Hen., Cont. Aun. Baron. - Lut. Paris. 1659.
Spotewood, J., History of Scotland, Lond. 1677.
Btate Trials, Lond. 1730.
ἀρ τ rin Aug., Eugubin., Op., Venet. 1591
Suarez, Franc, in Tert. Partem 8. Thome, Complut. 1592.
Sulpicius Severus, Op., Lipa. 1709.
Summsa Constit. Societ. Jas, Lugd. 1606.
Sylburgius, Fr., Hist. August. Script. Francof. 1588.
Taxs Cancellarie apud Z'ractatus Juris Universi, q. v.
Tertullianus, Op., "Lut Paris. 1675.
Theodoretus, Op., Hale 1769, seq.
— — —— — Hist. Eccl., Cant. 1720.
Theophylactus, Op., Venet. 1754.
Thomas Waldens., Doctrinale, Venet. 1571.
Thomas Argentin. in lib. iv. Sent., Geneve, 15865.
Thuanus, Jac. Aug., Hist., Lond. 1733.
Tillet, Jean du, Mémoire et Advis sur les Libertez de l'Eglise Ga licane, δὰ calc. Recueil des Roys de France,
ar Jean du Tillet, Paris. 1602.
Toletus, Fr., Annotationes in S. Lu- cam, Paris. 1600.
'Tortus, Wenn [i 6. Rob. Bellar minus] Responsio ad librum in- Scriptum *'Triplici Nodo Triplex Cuneus.,' Col. Agripp. 1608.
— —— ——— —————— cum Preefat.
pogr. Polit. s. 1. 1608.
Tostatus, Alph., Abulensis, Op., Col. 1612.
Tractatus Juris Universi, Venet. 1584.
Ubaldus, Angelus, Perus., super Co- dice, Venet. 1579.
Baldus, Perus., super Decretal., Venet. 1596.
Ugolini Thesaurus, Venet. 1744—69.
Ue E MM Conrad., Chronicon, Ba- sil. 1569.
Urstisius, Germ. Hist., Francof. 1585.
Valentia, Greg. de, Op., Ingolda. 1603. Vasquez de Cultu Adorat, Complut.
1594.
—————— in Tert. Part. B. Thom. Aquin., Ingoldst. 1610.
Vatablus, Fr., apud Bibl. Sacra, Sal- mant. 1584.
Vegetius de Re Militari, Lugd. Bat. 1633.
Venetorum "Theol Tractat. contra Paulum v. spud Goldasti Monarch.,
q. v Vergilius, Polyd., Angl. Hist, Basil 1534.
Victor.. Sext. Aurel, Append. ad, apud Dion Gothofred. Hist. Antiq., Lugd. 1590.
Victore, Rich. 8 Sancto, Op., Venet. 1592.
Victoria, Franc. a, HRelect, Lugd. 1586.
SMOrnds S. apud Gall Bib. Ps
Viegus! vu. Dias de, in Apoc, Lugd. 1602.
Vincentius Bellovac,, Speculum His- tor., Venet. 1591.
— —— — Lirinens., Commonit., Oxon.
1837. Vineis, Petrus de, Epist, Ambergee,
1609. ——— — —— —— Baail. 1740. Viterbiensis, Got, apud Pistorit Rer. Germ. Seript., q. v.
Walsingham, Thom., apud Camdeni Anglica Normannica, &c., 4. v.
Walthramus Naumbergensis de In- vest. Epis, apud Schardium de Jurisd. q. v
Wernerus Bolewinck, apud Pistorii Rer. Germ. Seript.,
Westmonasteriengis, ἴα, Flores Historiarum, Lond. 1570.
Whitakerus, Gul, Op., Geneve, 1610.
Wimphelingius, Jacob. Epit. Rer. Germ. Ant., Basil. 1574.
Ws cn Tac. Nic, Schol. in omnes ov. Test. Lib., Col. Agr. 1553. Zonaras, Annales, Basil. 1557.
ELENCHUS CAPITUM.
. CAPUT I.
᾿ TAQ.
Qvop Rex Jacobus sit vere Catholicus i i , ] : ó CAPUT II.
Quod communis sit causa Regis ds cum die et siis
Orthodozxis, οἱ Catholicis , . 78 CAPUT III.
De Comparatione Regis, et Pontificis : : : , . 94 CAPUT IV.
De Comparatione Regis, et Cardinalis — . : : . 118 CAPUT V.
Quod Pontifex injuria Regem affecit, cum Brevis, Bellarminus, cum Epistolam scripeit primo; iterum, cum Brevium et Sido defensio- nem suscepit à F à . " : . 148
CAPUT VI.
Quod Cardinalis Bellarminus directe non responderit ad Apologiam pro Juramento Fidelitatis: Adversarius vero statum causso non mutet, ncc ad alia digrediatur extra rem . à . ; : . 170
CAPUT VII. | Jacobum Regem nulla rationc hrereseee accusari posse. . : . 204
χὶν ELENCHUS CAPITUM.
CAPUT VIII.
PAG. Non esse dogmata antiquissima, Intercessionem Sanctorum, Missam priva- tam, Transubstantiationem, et alia, quse Rex novitia et nupera vocat . 234
CATUT IX. Ex secundo Capite secunde δὰ Thessal. icai. colligi, Romanum Pontificem esse Antichristum . à : δ 804 CAPUT x. De Sede, et Duratione Antichristi ; ; . : . 9821 CAPUT ΧΙ. De Enoch et Elia . , , i i , : . $829 CAPUT XII. De quatuor visionibus S. Joannis in DL μν in ns Antichristus designatur ; : . : . 979 CAPUT XIII. Jure merito objecta fuisse Cardinali, que Ipse Calumnias dicit, nec ab eo dilui : " i , " : : " . 412 CAPUT XIV. Defenditur peroratio Regis : : , : : . 443 CAPUT XV. Non respondisse Cardinalem ad Torti Mendacia, Ementitas Historias, Nova dogmata: ac ne posse quidem . $ ; : . 464 CAPUT XVI. Historie Ementitee ᾿ : ; : . . . 487 CAPUT XVII.
Novadogmata . ; , : à : : . 498
HEsPONSIO
AD APOLOGIAM
CARDINALIS
BEsLLAnRMINI, Quam nuper edidit contra PReFATIONEM MÓNITORIA M.
SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS IAcoBi, Dri GRaArTI1IA Magnae BniTANNIz, Francie,
& Hibernie REeGis,
ΕἼΡΕΙ DrerreNsonis,
OMxNiBvs CHRISTIANIS MoNaARcHris, PRINCIPIBVS, atque Ordinibus
inscriptam.
Pto À 2LJP E
NY » 45 TN
s 2 4 ἊΣ SES i J 1 /
F. T »...
LoNDINI Excudebat RoBERTvs BARKERvs, SERENISS? REcie MarkEsTATIS
TvPOGRAPHVsS. ANNO 1610.
Digitized by Google
SERENISSIMO,
POTENTISSIMOQUE PRINCIPI AC DOMINO NOSTRO,
JACOBO,
DEI GRATIA, MAGNJE BRITANNLE, FRANCLE ἃ IIBERNLE REGI, FIDEI DEFENSORI, &c.
ET Rege digna Patrono, que Majestati tue nuper cum Pontifice, non tam de Juramento Fidelitatis, quam de Jure Regio contestata Lis ; (Serenissime Potentissimeque Princeps ;) et, in ea, quicquid zquus rerum :estimator vel exspectet, vel expetat, prolixe jam a Te cumulateque prsestitum est. Nam et Triplicem illum (dignum Te vindice) Nodum adactis Cuneis tuis plane perrupisti?^; et, qui in pari Tecum discrimine sunt Principes, idem hoc przstare, quanti eorum intersit, fraterne monuisti. Non enim uni Tibi: Regibus, Principibus, Ordi- nibus, qui per orbem Christianum sunt, in causa hac Angli- cana, quaestionem movet Pontifex. Atque id jam plane queritur, Utrum Majestati Civili, τὰ Civili administratione sua, jus liberum sit, an precarium : Utrum fundamentis suis stet, an potius ita incertum sit, atque obnoxium Pontifici, ut . illius auctoritate refigi, subnervari, atque alio demum trans- ferri possit.
1. Exui possunt potestate omni sua a Pontifice leges, (si Ipsi de Seipso credimus) cum id judicat expedire" : Judicat, Ubi
* [Vide Praefationem nostram in init. Op., tom. i. ; et conf. Resp. Torti, Torturam Torti.] p. 24. Edit. Polit. ; et Bell. Op., tom.
» (VideBell. Recogn. lib.y. deSumm. — vii. col. 648. A.] Pontif. cap. 8. $ * Probatur, p. δ. B. ad
ANDREWES.— RESP. b
xvili AD REGEM.
viribus jam valet. Nam, causam illi facile nimis reperire; repertam nemini fas in dubium vocare. Esset enim hoc (as- suevimus huic voci jam) Catholice fidei abnegalio. Ad Reges Hsreticos statu suo movendos alicubi videri vult Cardinalis potestatem hanc restringere: (quanquam parum adjuvaret hzec restrictio, ubi idem ipse Papa solus judicat, quod dogma hereticum, quis haereticus *.)
.2. De haeresi non constet, suspectus modo sit, Hsereticisve faveat, abunde habet Pontifex ad depositionem. δ. De Hzresi przetextus nullus sit, nulla vel suspicio ; Regem excommunicet tantum, (quod profervus Aries sit?) vel in eo sat est ut abdi- cetur. Quis autem ignorat, quam innumere hominibus his Excommunicationis cause, omnes idoneze: Et quam multi Censuram hanc passi, sine causa? De qua tamen nemo scrupulum moveat. Spiritualem hominem quis judicet ^? Ferre sententiam, Pontificis est; Aliorum, parere: Non paret, qui Excommunicatum agnoscit pro Rege; Ni pareat, Catholicam fidem abnegat. 4. Etiam et quem non ligavit, etiam citra Cen- suram, si inutilis! modo, tondet, et detrudit de Regno. 5. Sub- ducat se rei Papa, nec quicquam moveat : at penes Populum etiam, ut Reges abdicet ; nec Papali modo jam, sed et Populi judicio potestatem hanc deferuntt. 6. Et (quod caput est sce- leris) in hac Perduellionum Schola, in dolore publico, permit- tunt non exspectari Judicis sententiam*. En quam tenui filo pendeant Regum Jura! En, ut alieno arbitrio stent vel cadant! Quis privatus de fundo suo tam undequaque obnoxio vel unam noctem securus dormiat? Ac, privatorum quidem res, quantumvis ample, sine vitz periculo, sine et honoris, in jacturam veniunt: Dignitatis Regie, cum vita Regis, arctissima (nec quz separari possit) conjunctio est.
Non credo hzc non sentire Reges reliquos Christianos, qui adhuc a Pontifice stant. Nam et aliunde moniti sunt. Voluit, jussit Venetum leges refigere, maleficos dimittere :
* (Bell. de Rom. Pont. lib. v. cap. 7. $ ' Tertia." Op., tom. i. p. 235. F.]
i Meals de Rom. Pont. lib. v. cap. 7. $ ' Alterum.' Op., tom. i. p. 236. B.) ὁ [Cf. 1 Cor. ii. 15.] ! [Bell. de Rom. Pont. ca 8. ἢ 'Sex- tum.' Op., tom. i. p. 236. É.; et conf. Decret. par. ii. Caus. xv. Quesest. vii. cap. ii. * Alius.' Corp. Jur. Can. tom. i.
col. 1083.)
& [Vide Bell. Recogn. lib. iii. de Leicis, cap. 6. δ. *Quinto nota. P. 6. C. Op., tom. i. ad init.]
* [Vide And. Philopat. (i. e. R. Par- sons) Respons. ad Edict. Eliz. Reg. sect. ii. Num. 157. pp. 195, 196. Roms, 1593, ut citat. apud Tortur. Torti, p. 38. not, *. edit. nostr.]
AD REGEM. xix Voluit, jussit Tuos hic injuratos esse, ut liberius per nefas ruerent; nec vel explorari Juramento sivit, vel a Scelere retardari!. Exin, per Emissarios libri passim editi, qui Pon- tificis directum in Reges dominium astruant: Marta! scripsit: sed quem merito rideas. Scripsit et Bozius*: sed tam crassa adulatione, tam deformi, ut eum sui pro derelicto habeant. Alii quoque scripserunt: ut quisque Pontifici maxime placere studet, ita in causa hac projectissimus. Accedit tandem, atque implet numerum Cardinalis, cujus et eidem rei, etsi non eadem ratione, desudat industria. Nam et ipse Jdolum suum (Pontificis potestatem ad Reges deponendos) quasi Pai- ladium invehere studet in rem Christianam. Plane Rome jam, in Officina ibi dogmatum, id agitur, ut implexam reddant, atque involutam, ac quasi unam in telam texant cum potestate Spirituali Summa, Summam quoque Temporalem, ac tantum non inserant in Symbolum fidei, pro drticulo XIII*.: Nempe 8 Pontifice, qui ipse Zfpostoli decimi tertii! titulum ab Impos- tore famelico delatum, propitiis auribus non invitus admisit. Quis jam, hzc quo tendant, non videt ? Quis non flabellis hisce redaccendi ignem denuo ; ignem illum quem exire vidit Hil- debrandus ex ore suo, (per famosum illud insomnium suum") unde statim in Orbe toto incendium exstitit.
Narro autem Cardinali, si olim segnius ista curabant Prin- cipes, non ita semper fore. Propius enim jam introspiciunt, et diligentius excutiunt, quz scripta aliis; sed precipue, quze scripti Ili nuper in hanc rem, in quibus nimis evulgat Arcana Pontificis. Certum autem Z//is diutius jam non ferre, sic deprimi Regiam potestatem, sic in immensum evehi atque exaggerari Omnipotentiam Pontificiam, mulctandi Reges vecti- galibus, mutandi Regna, de Temporalibus sine Censura statu- endi, faciendi, ut qui Reges jam sunt, deinceps Reges ne sient 7. Et id Cardinah (credo) jam satis constat, postquam novissi- mus ei liber (qui et ipse 7*ractatus Monitorius, bono autem
! [Vide duo Brevia Pauli V. apud un Torti. Jurisdict. Par. 1. capp. 18. En
5 [De temporali Ecclesise Monarchia et Jurisdictione, Auct. Franc. Bozzio Topubiao; Congr. Orat. Presb. Rome,
! Baron. (Ann. Eccl] tom. vi. (in
S Ppend: s 692. (Edit. Rom.; et col. ogunt. 1601.
" ' Paul Bernried. | Comment. de Vit. Greg. VII.] p. 21. [Ingolst. 1610.]
5 [Vide Bellarm. Tractat. de Potest. Summi Pontif. advers. Barclaium (al. de Excusat. Barclaii,) cap. xxvii. Op., tom. vii. col. 955. A.; cap. iv. col. 864. D.; et cap. xxxi. col. 959. B.]
b 2
XX AD REGEM.
jure, inscribi poterat: vere enim .Monitorius est) parum succedit ex sententia: postquam Principum animi inde non leviter lesi: postquam rescivit ubique fere Gentium damnari jam Scriptum hoc suum, eique notam inustam jfaisi et detes- tandi dogmatis?, quod Regum saluti, subditorum fidei, paci publicee perniciosum sit. Et est certe perniciosum, quodque si obtineat, (et nisi Vulcano litent libris his) eorum nemo Principis personam diu tueri poterit.
Mirum autem: decumbit Pontifici saucia ex alto et jam siepe repetito vulnere Potestas spiritualis, de eaque quotidie hominum magis magisque languescit opinio; Et ille tamen (quo minime tempore opus erat) ingentes tollit animos, ac induit se in Politica Principum, et Arcem ipsam invadit potestatis Regim. Videat vero, ne in nervum erumpat illi fortitudo hzc; neve eveniat id ei, quod Camelo in fabula, dum cornua vult a Jove non concessa, ne quas habet auri- culas, et eas amittat: cui rei rectam jam viam scripta hzc et planam muniunt. Nec enim alia ratione magis compen- diaria maturari videtur Papatus Romani fatalis Periodus, quam, si hoc Dogma fidei suz, seu potius hoc ulcus perfidiz, uti ceptum jam est (quantumvis in gratiam Papx») ad vivum diligenter resecent, in eoque, si pergant porro, suffossum brevi Papismum visuri sumus.
Nec hzc scilicet prius nesciebant Principes. Verum videas malum hoc sub sole», ubi, singulos unquam adortus Pontifex (nec nisi singulos adoriri solet) pariter animatos esse ubi causa sua sit; at non itidem, ubi vicinus ardeat*. Dum aliorum potius, quam nostrum negotium agi videtur, lenta plerumque et sera est humana providentia. Communis ea culpa, quod ubi causa communis, ad singulorum ex communi causa con- tractum periculum non concurritur. Sed postquam jam sentiunt malum hoc serpere indies: vident, vel maturius, alieno periculo sapiendum, vel serius, suo. Nec aliud monuit Majestas Tua, quam quid singulis exspectandum sit, nisi universi se asserant: nec aliud cupit, quam, quod singuli
ο (Vide lib. cui tit. '*Remonstrance — bus adversus Giilielmum Barclasum, et Conclusions des Gents du Roy, οὐ Auctore S. R. E. Cardinale Bellar- Arrest de 1a Cour de Parlement du mino. Imprimé a Rome en l'an 1610. 26 Novembre, wpcx. sur le libure L'an de Nostre Seigneur apcx.] intitulé Tractatus de Potestate S'wm- P E eont Y v. 18.
mi Pontifcis in rebus temporali- * [|Conf. Hor. Epist. I. 18. 84.]
AD REGEM. xxl
faciunt, ubi res incidit, velint id universi semel effectum dare. Agnoscunt vero tandem jam, qui passim per Christianum Orbem sunt Principes, etiam Pontificii, vera et manifesta monentem Majestatem Tuam, et Te de hoc facto amant, Mo- nitaque Tua memori mente recondunt.
At segre id Pontificis animo fuit, qui Monitoribus his asper", revocari hzc Regibus in mentem a Rege, non libenter susti- net. Quem ergo prius subornarat, ut, vel sub larva, Cuneos tentaret: proritat de novo jam, atque omissa larva immittit in Monitoriam. ἘΠῚ huic rei prodiit nobis a Cardinale liber, cui Zpologie nomen fecit, pro Responsione sua ad Triplicem Cuneum : sed qux nihil minus sit, quam zpologia ; 4ntilogia potius. Nam, si pro opera sua in revellendis Cuneis male posita, respondere voluit, alio illi aspiciendum fuerat: Sed, si bene novi spiritus Cardinalis, refelht aliena hbentius, quam respondet pro suis: Εὖ Regem lacessere, magis illi ad ani- mum, quam 7ortum defendere.
Jam (quo forte fastu est,) exspectat denuo ad palestram Majestatem Tuam. Verum primodum justa illi, de integro, ad 4pologiam tuam responsio procudenda: absque qua, prz- dictum illi, frustra fore, ut Prefationem lacessat. "Tum, reponenda illi in basin Questio primaria, quam ille, tota hac Apologia sua, tanquam certi naufragii scopulum, declinavit : Et, vel ad protrita sua se recipit, ubi per eandem illi lineam, serra ducitur: vel ad aliena et subnascentia, omnem disputa- tionem convertit. Quid hic ergo dignum, cui Rex ad certamen rediens respondeat ? Quem, neque actum agere convenit, neque devium, et ἃ causa precipua fugacem Adversarium, quocunque se receperit, sequi. Potestasne Pape sit leges deponendi, cum judicat expedire, hic Nodus (cui adhibiti jam pridem μηδὲ tui) dignus fuerat Rege vindice*. Evanuit pene hec jam questio apud Cardinalem. Nusquam in Zpologia tota in hunc finem, quicquam agit serio: Tifulum vellicat, Regem cum Pontifice comparat, Cardinalem cum Rege. "Tum, An Cardinalis Regem injuria affeceril, An Rex legem suam intelligat. Quid hec, ad privativam Pontificis potestatem ὃ De his, sibi negotium facit; ad hsc, ad hujus generis alia, aut levia, aut a prima causa longe dissita, nos avocat. Quod ergo, Cause nobilissimse, (dum quidem eam penitus non
[Hor. Epist. ad Pison. 163.) * [Ibid. 191.)
xxii AD REGEM.
desererent) semel s/ylus Regius Majestalis Tue, atque iterum vacarit, satis hoc et Tuorum desiderio et Rerum dignitati. Utriusque Te gloriz participem videt Christianus Orbis, (nec preter Te Regem alium) defensz, non opere solum, sed stylo etiam Majestatis Regie : Et hiec nostra, in Te Rege, felicitas est, quem (quze olim summa Regis gloria) μυθῶν τε ῥητῆρα, admiramur, πρηκτῆρα τε ἔργων".
Quando autem, ad Scholastica res jam rediit et velitationes nostras; cur negotium sibi porro det Majestas Tua? relin- quat hec Scholis agitanda. Sed neque tuis hic lacertis Cuneisve opus; molliore brachio res agi poterit. "Vel enim in ista non incubuit Cardinalis serio; vel veteres ei vires non respondent. Locum certe vix relinquit, in quo nervos quis exserat, ita cutim in plerisque vix perstringit. "Telam igitur tanta Majestate indignam pertexant alii, et qus utrumque jam Scriptum Tuum circumvolat, Muscarum nubem alii " abigant, voce, stylo, argumentis.—
Tu regere imperio terras (Rex magne) memento.
Parcere subjectis, et debellare superbos.
Hs Tibi erunt artes ", Hanc curam, quam amplecteris bono publico, oramus, stre- pitu Schole Zquivoce ne sinas ulterius interpellari. Dum nobis, ex lite lis, ex Evsponsione Responsio incumbit, dum per .4dversarü declinationes ἃ causa maxima, ad leviora subinde alia atque alia, divertere cogimur; nequid hic tanti Tibi sit, ut stylum Regium iterum ad ista distringas; nequid, ut pretiosa tua tempora moretur, obsecramus. Sat erit, si legendis velitationibus nostris, et quasi de littore, prospi- ciendis reciprocis contradicentium assultibus, horz Tibi sur- reptitize curis majoribus, supererunt.
Ad Tuam vero Sacram Majestatem, cujus victoris insisti- mus, cujus reliquias prosequimur, quicquid hoc est, quod secundo jam ad. Bellarminum Ex-Tortum reponimus, gestit se recipere. "Tibi debetur hoc totum, Tuis 4fuspiciis suscep- tum, Tuis vestigiis ad finem perductum, Tuum sibi Tutelare Nomen libenter praetendit. Expertus in Torío Retorto Patro- num tam benignum, tam z:quum Judicem : audentior eandem Serenissime tue Majestatis clementiam accedo. Quam faci- lem venim, J//a, Te invenit, tam facilem et hsc Responsio
* [Hom. Il. ix. 443.] . — * [Virg. An. vi. 851—3.]
AD REGEM. xxii
inveniat. Utraque, ab eodem profecta, et subditi, et grati animi officiis devinctissimo; ad eundem finem directa utra- que (ut rei simul Christiane, simul Regie inserviret:) contra eundem utraque Adversarium, utraque pro eodem Rege optimo, eodem affectu, et favoris spe, judicio (quod plurimi facio, id est) Tuo subjicitur. Cui si se probarint: non morabor, etsi, et hsec quoque, ut jamdudum superior Responsio, parum candide habeatur apud genus hominum, inimieum pacis publicz, inimicum potestatis Regie. — Tanto autem minus, quod non nos modo, sed imprimis Ducem hujus militie Majestatem Tuam, (quam ad vestigia sequimur) ignavi eminus allatrent. Unum quod possunt faciunt. Atque ut ultra, nihil unquam possint, Deum Opt. Max. supplices vene- ramur; qui Majestatem Tuam ad tempus zvi mortalis, quam longissime incolumem, in Columen Christianz rei conservet; cum spe prospera, Domus Tue Regie, in perpetuam Regno- rum et Virtutum successionem, zeternum duraturz.
Serenissims Majestati tuz a Sacris, ab Eleemosynis, Subditus Servusque Devotissimus,
L. ELIENSIS.
Digitized by Google
AD LECTOREM.
IwrTATOR scriptionis et Consili Regii, non quidem in iis, qui maximi momenti sunt (quod vellem) sed imitator tamen Cardinalis. Ne non Regem sequatur zquis passibus; post Apologiam suam a Serenissimo Rege agnitam et defensam con- tra Tortum: habes jam (Lector) a Cardinale nuper opposi- tam Torti hujus (qui nunc ipse Cardinalis est) 4pologiam. Illa autem quod inscripta Sacratissimo Cesari, Potentissimis Regibus, Excellentissimis Principibus ; habes et hujus hanc, similiter inscriptam. — Defuit tantum, ut exemplo Regio, Fratres, Consanguineos, Affines in operis inscriptione com- pellaret. Sed, neque nomen suum priori Responsioni appo- suit, nisi Editione tandem altera, postquam Rex Nomen suum professus fuerat. Nec causam aliam dignatur pre se ferre, nisi ab exemplo Regio, cur, cum posteriorem Responsionem daret, et priorem una recudi voluerit. "Tum, quia Regiam Majestatem decuit, postquam ad objecta contra Apologiam suam, (qus voluit et visum erat) responderat, c:etera Theologis prosequenda relinquere ; ideo et ipse multa, qize contra Tortum suum a nostris excipi cognoverat, Theo- logis suis relinquere voluit, Gretsero, Capello*, Coquzeo. Etiam, cum plures contra Tortum suum scripsisse intellexerat; non respondet ipse nisi soli Regi: Sic enim Kegem viderat, non nisi soli sibi.
Α΄ imitari quidem non placet; (Quorsum enim, vanitatem tam perversam ἢ Id unum modo placet, transumere, quod alicubi habet, de Praefatione" ipsius in nostram : ubi, locum
. uU lib. cui tit. *F. M. Antonii Bononise. 1610.']
Capelli Franciscani Conventualis ad. ν [Bell.] Preefat. in Gymn. Rom
versus pretensum Primatum Eccle- 1576. ((pp. 3. 4.) ad init. Óp, tom. i] aiasticum Regis Anglise Liber, ἄς.
xxvi AD LECTOREM.
prolixum de Satana Ordinis perturbatore, Methodico tamen derepente facto, et non sine ordine, Capita Christiane fidei oppugnante; quasi commodato nobis offert. In quo, narra- tionem eo deducit tandem, ut antiquas hszreses, a Symboli Apostolici Articulo primo exorsas, post progressus et repulsas varias, ad Árticulum de Sancta Ecclesia Catholica (ubi de Capite et membris Ecclesie) de Communione Sanctorum (ubi de Sacramentis et cultu divino) tum ad alterum, de Remis- sione peccatorum, tandem prolapsas existimet: In his au- tem, ad extremum Satanam constitisse.
Mitto autem hoc loco quzrere; qua in turbandis Articulis arte utitur Satanus, μεθοδεία ea sit, an «ufeía*? Tum et illud; an a vero fonte arcessat sseculi hujus Controversias : jam inde potius enatas, (ut nonnullis videri solet) cum Pon- tifex, przietextu retinendarum Imaginum, exclusit Italia Con- stantinopolitanos Imperatores ἃ; primusque auctoritate Papali (seu palam id, seu tecte) defectionum a legitimo Principe, e religionis causa arrepta occasione, auctor fuit: atque ita, una Proditiones, una Idololatriam invexit in rem Christianam. Mitto (inquam) hzc quzerere.
Ut demus ei, quod valde vult, ad Articulos quos dicit rediisse rem; nec pugnemus de digestis temporum: Ac, reliqua, non illa quidem exigui momenti, qu: vero de Ecclesia disputantur, ea ponderis esse omnium vel maximi, ad quie jamdiu csetera fere omnia referuntur, et quasi re- spiciunt.
Sed, in istis etiam, quze ad 4riiculum de Ecclesia revo- cantur; ut Caput eminet prz; corpore, ita et hic eminent pre reliquis Questiones, de visibili Capite Ecclesie, (ex sen- tentia Cardinalis) ad easque jam pene omnis de Ecclesia contentio recidit. Nec in istis tamen sque omnibus, accu- rate versatur: sed in iis (ut par est) maxime, (qux Ipsi maximi sunt, quibus pofestas Pontificis asseritur, quam, immane jam quantum evehant in immensum. In potestate denique hac ipsa, maximum quod quzeritur, illud est; quod et Przela jam ubique et Schole resonant, de potestatis hujus limitibus; quousque se extendat, ubi sistat: an etiam, in
; Eph. iv. i tom.iii. p. 85.; et Cedren. Hist. Con» 4 [Gregorius II. Leon. Isaurieum ab — pend. p. 373 3.] Italia expulit, Vide Zonar» Annal.
AD LECTOREM. Xxvi
disponendis rebus Regum, et Regnorum, jus arbitriumque Pontifici, supra Reges, deferendum : sive, ut Pape, per Cen- suram: sive etiam citra censuram, ut Principi Spirituali ? Sic ergo, gradatim, iterumque quasi methodice provectz, circa rem Religionis, Controversie. [ἢ omnibus nostri tem- poris, primas tenent ille de Ecclesia: In his de Ecclesia nihil magis quzritur, quam de summo Pontifice : In hoc de Pontifice, nihil magis, quam de potestate quam vindicat. In hac ipsa denique potestate, maxime jam incumbit rei Chris- tianz, quz est de rebus Regum temporalibus. Hic jam apex Controversiarum est, quarum ex omni antiquitate collectus impetus in nostram setatem redundavit.
Hanc ἐπ Temporalibus potestatem, quam sibi sumit Pon- tifex, ope Jesuitica radices nostra hac state in opinionibus hominum altius agentem, latius propagatam, jamque non obscure fundamenta Juris Regii pacisque publiez labefactan- tem, nondum animadverterant, aut certe neglexerant ali- quandiu, Principes Christiani. Jamque de fide esse, et inter precipua fidei Capita censeri coeperat: Unde, siqui judicio valerent, hoc nomine territi, conticescerent: Et dum Hre- tici audire metuerent, veritatem interim hsresis calumnia pregravari sinerent.
Sed hsc prius fuere. Jam detectz fraudes, detriti fuci, excussa larva, aperta rerum facies. Nuda in propatulum producta omnia, causa cum causa componitur Nunquam animis aut conatibus magis utrinque certatum. Nec deest successus exspectatus : Quin, explosa jam plerisque hzec Pon- tificis ambitio, et injusta Juris non sui usurpatio. Quibus hzret adhuc alioqui nonnihil de fermento Pontificio ; etiam Principibus ipsis, et Monarchis, lux nova exoriri: unde facile Jura Sceptri et jura Clavium internoscant.
Nefas hic silentio preteriri z4fuctorem hujus tanti beneficii, Aurore nostre Phosphorum, Ducem atque 4uspicem hujus Controversie, JSerenissimum, | Polentissimumque | Principem Jacobum Magne Britannie Regem : qui, primus facto scrip- toque Jus suum Sibi, Secumque una, et reliquis vindicavit. Debetur Illi hoc nomine a Principibus gratia: debetur et a nobis, quibus 4dversarium communem, ita tandem debel- landum tradidit, ut eundem Ipse prius lethaliter saucium, et semianimem reliquerit: quemque fudit Ipse, fugavitque
xxvii AD LECTOREM.
prelio semel atque iterum : aliis jam relinquit castris exucn- dum. Diffidit nodos, sinus evolvit, involucra explicuit ; Quod sentibus obsitum fuerat, et pene invium iter, quasi valida bipenni armatus expediit, et jam
Lato nos limite ducit *.
Cujus, qui expolitum varia scientia ingenium, et ad ab- strusissima quizque scrutanda, judicium acerrimum, (nec, hoc solum, ex libris editis, in quibus vivam prestantiz imagi- nem indefessi intuemur, sed ex accessu etiam propiore, ct observantia pene quotidiana) intelligimus ; si in tanta rerum memorabilium copia tacendum nobis putaremus, non tam assentationis notam metuere, quam invidentie mereri videre- mur. Testes mihi, quos dimittit quotidie doctiores.
Nec poeniteat ergo, ex adversariis ipsis, qui judicio valent, tanto Monitore resipiscere: at Nostri non alia sequenda sibi proponant, nisi Hujus tanti Ducis pressa vestigia. Etiam Principibus. ipsis, non minus salutare sit, quam honorificum, ad Pharum hanc, quam (in Occidentis Insula,) in argumento omnium maximo mobilissimoque, in nostri temporis Contro- versiarum Ápice Summo, erexit longe conspicuam Fez Mazi- mus, Regie in commune potestatis vindex acerrimus, consilio- rum suorum cursum, quasi navigationem, dirigere.
Nec memorandus nobis frigide, aut non omnibus grate memoriz officiis semper prosequendus, hic animus Regius tam sollicitus, tam vigil de Summa Religionis: et, in ea, de iis presertim Capitibus, quibus pacis publicze innixa fundamenta; nec Nostre modo Insule, sed totius Orbis Christiani salus; et ante omnes, Principum. Hoc in genere curarum, quo magis dignum, quo minus usitatum Regibus, aut excellere, aut anxie versari: quo minus digna Ádversariorum tergiversatio, cui Majestas Tanta refutands, vel vacet ipsa, vel vacari ab alis jubeat: quo minus denique cedunt aut succumbunt, (utcunque male causs conscii) quin omnes in hanc conten- tionem ingenii atque artis vires effundant: eo magis Lector, Serenissimo Potentissimoque Regi immortalem gratiam voto publico profitebere.
Cujus unius, et propria opera tantum jam prestitum, et vero exemplo atque auspiciis tam multa, jam ad veritatem tantis de rebus excutiendam, ventilata. Nostram operam
* (Virg. /En. ix. 323.] .
AD LECTOREM. XXxix sileo (cujus tenuitatem non nescio) at non aliorum excitata ingenia, inflammata studia undique ; non aliter, quam cum in prelüs milites— Accensos monitis, et clara tuentes Facta Ducis, mistus dolor et pudor armat in hostem f.
Etiam Principes exteri, lenti hactenus, ad clangorem Moni- lionis Regie, excitari tandem, et RAege Tanto facem prze- ferente, penitius in causam totam introspicere, et sentire jus suum. :
Pontificii autem assecle tanto magis obstrepere undique, et cum dentes imprimere nequeant, saltem circumlatrare. Prosiluit autem primus Cristanovic$; quem sequutus statim nequissimus Sycophanta Pacenius ^; et, qui stultitia et audacia parem facile non fert, Becanus!; et dum viveret*, Davus in Comoedia Personius!; jam, qui mole rem agit, magna mole, nullo pondere Coquzus?; et Portentum nominis, Portentum hominis, Andrzas Eudzmon Joannes Cydonius?.. (Schoppius?
enim hzret adhuc scopulis.) tima Scurra pessimus, impuri dedecus atque infamia Patrie
f! ( Vide Virg. JEn. x. 397. 398.]
£ | Examen Catholicum edicti An- glicani, quod contra Catholicos est latum, Auctoritate Parlamenti An- glie, ÀAnno Demini xpcvt. Auctore Stanislao Cristanovic IC'eo, Parisiis. MDCVII.]
* (De hoc auctore ita legimus; " Amongst all books that have been written, in this kind, two are most scurrile, detestable, erroneous, lying, Bacrilegious; of which one is masked with the name of Bartolus Pacenius, a pretended Polonian."— Rich. Sheldon's * Certain general Reasons proving the Lawfulnesse of the Oath of Alle- giance, p. 39. Lond. 1611.)
: ca imi Jacobi Anglise Regis Apologise et Monitorise Prsefationis . . . Refutatio, Authore Martino Be- cano Societatis Jesu Theologo. Mo- guntis. Typis Johannis Albini. Anno XDCX.]
* (Obierat Rob. Personius April. v. (al. xv.) 4.5». 1610. Vide Ant. Wood Athen. Oxon. tom. ii. col. 79. Lond.
yin
! [Vide lib. cui tit., * The Judge- ment of ἃ Catholicke Englishman . . concerninge ἃ late Booke set forth and entituled “ Triplici nodo," &c.
Nec deest etiam ex Gente op- oris,.tetri spiritus, Gallus, sed unde Transfuga, Religionis ad
Permissu superiorum. Ánno 1608.
» [Examen Prs&fationis Monitorise Jacobi I. Magnse Britannis, et Hi- bernie Regis... Christianis omni- bus Monarchis . . . dicat et vovet F. Leonardus Coqusus Eremita — Augustinianus. Brisgoiz, 1610.
^ [R. P. Euds&mon-Joannis Cydo- nii e Societate Jesu ad Actionem Proditoriam Edouardi Coqui A pologia pro R. P. Henrico Garneto Anglo, ejusdem Societatis Sacerdote. Col Agr. 1610.]
9 DE puMs vero postea edidit. (1.) * Ecclesiasticus Auctoritati Serenissimi D. Jacobi Magne Britannise Regis, oppositus, ἄς. poe 1611. (2.) * Collyrium Regium Jacobo Regi Britannis missum, (8.1.) apud Holofer- nem Kreigsederum. 1611.' (3.) * Scor- piacum . . . quo adversus Serenissi- mum D. Jacobum Magne Britannie Regem, recitatis Magdeburgensium Centuriatorum testimoniis luculen- tissime demonstratur, Ecclesie Ro- mans fidem omnibus seculis jam inde ab Apostolorum etate in uni- verso mundo annunciatam fuisse, &c.' Mogunt. 1612.)
Aurelius, Friburgi
XXX AD LECTOREM.
quam AÁpostataP: Is cum in ipsa Roma, rabulas omnes et scurras vel Romanos, longo post se intervallo relinquat ; nec tam scribere dicendus sit, quam furere, et bacchari: ignobilis mihi abeat, ne chartam male ominato nomine incestet. Sepono libenter ab his, atque aliam in classem repono, ad maledicta non tam projectos, etsi Regio, vel Juri vel Digna- tioni nihilo z&quiores, Coffetzeum?, Peleterium', et (qui przeter morem suum, paululum hic se cohibuit) Gretserum*. Non possum dicere, nemo ex hoc (nedum ex illo) numero mihi abut intactus. Atque hi ad unum omnes, Regiis argumentis impares, postquam de Summa rei, sensere omnem sibi lapi- dem moveri frustra: nec jam possunt per infixos illis, atque hzrentes rationum aculeos quiescere, aut non efferari: de se, de causa sua improvidi, non ut sanentur ipsi, sed ut Auctorem vulnerum suorum, qua pote, vulnerent, id jam agunt. Nec hoc contentione justa, aut argumentorum vi: Inutile telum Dialecticum, quod, toties jam in sua viscera retortum, dudum abjecere. Superest Canina eloquentia, ac mendaciis et calum- niis amentatz haste. Has arripiunt, his armis quasi pro palma Convitiatorum decertant. Nec ulla unquam setas vidit, aut ea de palma certari acrius: aut candori vel modestiz et
» [Respicit forsan Reboullum quen- dam, de quo ita legimus apud Is. Casaubonum, in Ephemerid. avis, * Forte . . habebat (Rex) in manibus librum Satanieum ἃ Reboullo editum, qui furore tanto in Regem maximum est grassatus, ut ipsse furiarum pestes in illo conscribendo videantur operam dedisse. Snspicabatur Rex, Perronii esse illum male natum fotum. nos multis probavimus, esse opus Reboulli, hominis impii et fanatici ; " (Is. Casaub. Ephemer. pp. 784. 5. Oxon. 1850); et in Epistol. a1. ad Thomam Mortonum, Jan. ii. A.n. 1612, ** Audi οὐ novum ab urbe Roma nuncium. Meministin' ejus libelli, quem lege- bat Regis Majestas, cum vos me ad ipsum adduxistis! Liber erat furio- sus furiosi hominis (vel potius demo- nis) quo Geneve sum familiariter usus. llle Alastor ee venturum in Angliam minabatur, populos in Re- gem concitaturum, ipsum serenissi- mum Regem (horresco referens) suffo- caturum. Credo metuere te ab isto novo Goliatho et Pyrgopolinice. De- sine timere. Suspensus est ante ali- quot septimanas. Ubinam, inquies!
Rome. Cujus jussu, et qua de causat Papse jussu, propter violatam Regum majestatem. Neque potest dubitari appellatione Regum, intellectum esse Regem Perego num Jacobum. Nam quem alium Kegem leeserat ? Profecto nullum." (Is. Casaub. Epist. p. 611. Roterod. 1709.)]
« [Response à l'Advertissement &dressó par le Serenissime Roy de la Grande Bretagne, Jacques I. à tous les Princes et Potentats de la Chris- tientó, apud (Euvres de Nic. Coeffe- teau, pp. 313—400. A Paris 1622 ]
: Religion Catholique sous- ienue en tous les poincta de 88 doc- irine, contre le livre addressó aux Rois ... par ... Jacques I. ἄς. A Paris xDox.]
* [Βασιλικὸν Δῶρον, Sive Commen- tarius Exegeticus in Serenissimi Magne Britannis Regis Jacobi Prse- fationem Monitoriam; et in Apolo- giam pro Juramento Fidelitatis. Auctore Jacobo Gretsero, Societatis Jesu Sacre Theologie in Academia Ingolstadiensi Professore. Anno aupox. Ingolstadii, Ex Typographeo Adami Sartorii.] |
AD LECTOREM. ΧΧΧῚ
ingenuze concertationis legibus minus tribui. Etiam, obliti Juris Gentium, Ipsi (quam vel Barbari venerantur) Majestati non parcere, parum Ei, vel nihil, deferre, et ita quisque mini- mum, ut ipse minimi est et nihili. Huc jam deducta res ab Adversariis.
Nam quod Cardinalem Bellarminum (qui post Pontificem primus immiscuit se liti huic, et quasi Aries Gregis secuturi, in certamen prodiit) exsortem et postremum nominem, non mirabere. Is Doctrinam hanc evertendis Imperis natam nuper revocavit: Is ei promovendz (laxa jam catena) totus incumbit. Quam tamen (credo) tractabit dehinc cautius, postquam tanti sibi videt stetisse, quod nuper adeo infeliciter tentavit in Barclaium. Quod enim Causa Anglicana (cui non alium in finem ab initio ingessit se) frustra ab eo flagitarat, ut in qusestionem de Papal in Regnis transferendis, Regibus abdicandis potestate, altius se demitteret; suscepta refuta- tione Hominis jam defuncti, qui respondere non posset, tan- dem ultro prestitit. Sed respondebit vel defunctus: etsi nihil opus, pro quo totius pene Orbis Christiani in Cardinalem Censura abunde jam satis responderit. Tractatum eum, multo quam pologiam ejus, justius dixeris, Responsionem ad Regis Cuneos. Quam autem parum benigne acceptus labor in eo Cardinalis, quis nescit? Ut qui, tam multa ibi indig- nissime et derogarit Regis, et arrogarit Pontificize potestati * nec metuerit pro Catholicis Dogmatibus Semina defectionum et proditionum tam palam divulgare, etiam unde Cives perditi patrocinium sibi a Religionis specie arripiant: ut merito tan- dem intolerabilis, Orbi Christiano, fidei Catholicze Magister judicetur. Nec jam unius Regni Gallicani, sed et plurium judiciis notatus sit, et apud suos FRomano-Catholicos inimicus civilis obedientizt audiat, et non auctoritatis modo, sed et securitatis ac salutis Regiz.
Mihi vero, in Responsione hac levior futurus erat labor (itidem et tibi Lector) quie sparsim hic recurrunt apud Car- dinalem eadem de re toties, ad certa Capita revocandi Id, quo minus in priore fuerit, quo minus et in hac prestitum sit, faciunt importuni quidam, qui desultorie singula legentes, ubi in aliquid Adversarii forte incidunt, cui eodem statim loco (quo exspectant ipsi) responsio non subjicitur, (etsi alibi abunde satisfiat) actum clamant de causa: illud Herculeum fuisse, et
xxxli AD LECTOREM.
per fraudem prztermissum, quod (quo ipsi volebant loco) responsum non reperiant. Quare vestigia premere visum: Caput Capiti regestum est, et Sectio pene Sectioni.
Deducto autem ad umbilicum jam libro, cum in seriem ejus inseri commode non possent verba Cardinalis, Margini ea, e regione visum est ascribere, quibus in Contextu respondetur : interdum quidem paulo magis contracta (ubi locus scilicet angustior, et charta excluderemur) recisis, quie abesse poterant, voculis quibusdam, sed relictis, in quibus vis integra senten- tie; ut nihil ei pereat de argumenti pondere. Hoc te paucis (Lector) admonitum volui.
AD CARDINALIS BELLARMINI 1
APOLOGIAM RESPONSIO.
ZEqQv1ivocuM animal TORTUS, eat jam sane, quo dignus est: [SeTortam Cardinalis ipse nobis comparuit. Ac se Tortum fuisse*: vel πους ἢ τρις sub 'Torti speciebus delituisse", fatetur ultro. Latent ergo fetetur,) Rom:, non uno modo, sub larva S. R. E. Cardinales.
Nec bene tamen noster hic latuit ^: nec, cur ita latuit, ratio- nem reddit satis idoneam ; nempe, quia Regi visum nomen suum celare, idcirco visum Cardinali, nomen /faísum proe- scribere. Atqui, celare verum, interdum licet; prescribere falsum, nullo modo licet. Certe, non licuit olim, ante nuper natos e Schola nova zquivocos Christianos.
At, illa satis idonea, cur jam tandem compareat : vel [Sus per Ipsum audite, apud Czsarem et Principes queribundum, et qem ved quid doleat, cur prodeat enarrantem. Cum ego pungar?, Paret,] inquit. Fatetur, quod res est, pungi se; Áculei, quos habet Liber Regius, pupugerunt hominem, vel ipso confitente: ut, qui ante se MaTTHJEUM "CTonTUM, idem jam se MARCUM PUNCTUM scribere potuisset: nisi quod MARCI nomen minus forte arrideat, propterea quod MaRcO nuper nonnulla cum
ἃ UN Ad eum librum (Regis Jacobi) ... breviter et modeste respondere studui. . . . Quis vero regius liber no- men &uctoris non preferebat; visum etiam mihi est justis de causis nomen meum iia tegere, ut tamen juxta regulas Ecclesiasticas nomen alicujus docti viri liber gereret, qui, si opus esset, de libro edito rationem red- deret." — Bell. Apol. pro Hesp. Op.,
ANDREWEBS.— RESP.
tom. vii. coll. 705. D, 706. A.]
* (Verba Bellarmini de presesen- tia Christi in Eucharistia.] — Recog. P. ITE 8. A. Op: tom.Í. ad init.]
* [Vide Ovid. Trist. iii. 4. 25 ]
4 [*Sed quia cum in tota Przfatione, atque adeo in toto libro ego pungar, ego carpar, eic."— Bell Apol. pro Resp.] p. 4. line 1. (Op., tom. vii. col. 706. D.]
B
2 AD CARDINALIS BELLARMINI
PETRO simultas extitit. Pwunctionis hujus dolor, quem sensit vel personatus, fecit, ut personam exueret. Bacchanalia enim jam non esse, (in quibus S. R. E. Cardinales nonnun- quam:) serio rem agi, nec jam expedire, ut /arvatus incedat amplius.
Prodiit ergo tandem, sed sic, ut amici ejus futurum fuisse putent magis consultum, si resumpta /arva etiam nunc quo- que latuisset. Poterant Tortum decere multa, obscurum
2 hominem, que Bellarminum non decent. Plus multo a Presbytero Cardinale, quam a Presbytero Sacellano quzritur. Nomen ipsum Bellarmini prescriptum, nescio quomodo, magnam aliquam de scripto expectationem concitat: Bellar- mini (inquam), quem diu jam ruinam minitans causa Ho- mana Atlantem habuit. [languidus Αἱ hic nobis ab illo liber multum omnibus infra spem effostus.] subsistit. Quod, nisi Titulum suum in fronte notasset, et esse hrec a Roberto Cardinale Bellarmino ; vix (credo) quis- quam tam de eo sensisset abjecte, ut hsc ab illo putaret, tam effoeta, tam languida proficisci unquam potuisse. Vere enim ubique jacet toto libro, et se vix usquam attollit; quin, ut peccare ad exiremum, et ilia jam ducere* eum, Lector corda- tus facile sentiat.
Languoris hujus quz causa, varias ea quidem de re video hominum sententias. 1. Ac mihi quidem, contigisse hoc visum, non tam ipsius forte vitio, quam temporis intemperie : scripsisse enim hzc sua sub Cane, cujus sub zestu Romse om- nia solent esse languidiora. 2. Nec desunt tamen, qui hzec illi tam indiligenter scripta sentiant, quasi intelligentiam jam ponat Cardinalis in scribendi fastidio ; quasi, quaslibet cerebri sui cruditates, quasi, quicquid ei illinere in chartas libitum est, sat esse putet; ut, qui auctoritate jam, non sedulitate rem gerat. 8, Plerosque tamen in ea sententia constitutos video,
ut εἰδῇ! hoc dandum censeant, fatiscenti jam, ut ne si vellet quidem posset melius. Jamdudum enim esse, a causa usque
Veneta, cum Bellarminum quzrunt Lectores in Bellarmino ;
ita, sine nervis, lacertis, lumbis, ita soluta compagibus ejus
jam omnia. Quare miseret eos jam Cardinalis, et magnopere
auctores sunt Pontifici, cum Beliarminus Bello et armis minus
jam sit idoneus, ne protrudat eum in prelia deinceps, ubi -
* [Hor. Ep. i. 1. 9.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 8
pungi opus sit senem. Sinat ergo dehinc jam interquiescere ; lampadem ejus alii alicui tradat, (si modo est alius aliquis) in Cardinalium coetu, qui zstum ferre possit, et pondus diei. Nam, quid tandem libro hoc nupero reponit nobis, preter cophinos aliquot fragmentorum de Controversiis suis? quz, olim novitate sua venales, jam satis inspectz, fastidio fini- timze sunt.
Merito interim quzrat Lector, quo nobis abierit Caput ipsum contentionis, Questio primaria, de Regibus, post Bulle ebullitionem, solio excutiendis : de subditis fide laxandis. Nam, de quzstione hac tota, in tota hac Apologia sua, altum Cardinali silentium ; quasi de acie profugere jam, et vacuum nobis campum relinquere, in animo ei esset. Deserta enim Causa principali, quasi pungeretur ipse ques- lione sua, ita recipit se jam, ad locos suos communes, De Missa, Reliquis, Purgatorio, tanquam ad Molem suam Hadriani : ibi latum campum reperit excurrendi. De Regi- bus a Pontifice deponendis, οὐδὲ γρῦ : de potestate ad hoc Pontificis, οὐδὲ ui.
Atqui, Regis illa Fidei confessio, (quam necesse habuit adjungere, toties a Cardinale traductus pro non Christiano :) tum, que de Antichristo ibi inseruntur, (quo Pontificem Antichristo longe magis affinem esse constet, quam Regem Juliano*t:) Illa (inquam) duo, παραφνάδες modo sunt, et consectanea, ex occasione nata, quam dixi. Caput autem rei, Potesias Pape, qua grassatur in perniciem Principum : manu- sissio Cleri lotius, ne omnino subditi sinl: populi etiam manumissio, ne diulius sint, quam id ita Pape videatur : peteret hec Cardinalis, quz plane przterit: premeret ista, qui vix perstringit. Illudit ergo Csesari : Cardo hic causz erat, deseruit Cardinem hunc causze Cardinalis.
Astu autem hoc ab illo factum. — Vidit enim, apud Czsa- rem et Reges ingratam fore, de Pontificia, ad hanc quidem rem (olim ab eis usurpata, at jam ubique explosa) potestate, disceptationem: Declinavit ergo cautus homo: non enim pungeret, cruentaret eum hzc quzsestio. Expergefacere noluit
f (Matt. xx. 12.] Bell. Op., tom. vii. col. 662. C.; et
, des Comparatione Regis Jacobi conf. Defensionem Epist. in Resp. Torti, et Juliani vide Epist. Cardin. Bel- pp. 96—101.; et Bell. Op., tom. vii. larm. apud Reepons. Torti, p. 53, οὐ coll. 683— 685.]
p2
8
[Caput ip- gum Con- tentionis omittit. ]
4 AD CARDINALIS BELLARMINI
Cesarem et Principes; expergefaceret autem, si hanc in- cudem tunderet: noluit conflare invidiam apud eos, Sibi, Pontifici suo; quam certe conflaret, si Pontifici eos sic ad placitum supponendos οἱ deponendos propinaret. Nihil ergo prius habuit, quam ut abduceret eos ad Missam, circum- duceret per Reliquias Sanctorum, subduceret autem eis Qusestionis Cardinem, vel (si ita loqui liceat) quzestionem
. Cardinalem, de qua, lis primum mota, et in qua, communis
eorum causa vertitur. Quare, quasi nihil etiam ea de re dictum usquam, nihil porro dicendum, ita rem totam silentio premit. Ac in eo quidem artem hominis laudo, candorem requiro. Hoc enim illi ante omnia agendum erat, ut Cesar, ut Reges, stare se vel cadere scirent ad Pontificis arbi- trum. Cum non egerit, etiam in ills quz videri vult egisse, nihil egerit: cur sibi Rex molestus porro sit? Cur ilius nugamenta hzc respiciat ? Cur bonas horas male perdat? Aliud igitur agat: excussa cardini jam Causa per ipsum Cardinalem.
Nec abs re igitur fecisse videar, (quia nimirum hic Aomo homini vir prestat^, Sacellano Dominus parum interest, nec in hoc quam illo plus momenti, aut virium) si precatus a Rege veniam, ut, qui non ita pridem latentem sub larva nescius aggressus sum, eundem, mihi fas sit excipere denuo, exuta larva jam, et γυμνῇ κεφαλῇ prodeuntem. Quse enim vel tum scripta illi, vel jam, nescio quam illo digna; certe non digna, in quibus Regi brachium vel leviter concalescat. Przcipue, cum necdum Cardinali excidere possit id, de quo protestatus Rex in Praefatione sua Monitoria, Uf ne cui fas foret Prefa- tioni sue, nisi eadem opera et Apologie etiam responsionem Justam οἱ appositam adornaret!. Nam, quam a Torto habe- mus, ne umbram quidem responsionis habet, utpote in qua, alia multa, aliena prorsus consectatus; quas, Summa erat et primaria quiestio, vix usquam attigit, nusquam serio excussit, nempe, Que Pape potestas sit, ad subditos officio suo solven- dos, ac fide, que Cesari summisque Principibus tenentur : Sin secus: non id sibi negotii daturum unquam, ut Responsione ulla sua dignetur. Absit enim, ut Ei, Regni res tractanti, ac momenta Reipub. otium sit, ut demittat se, ad tela hzc tam
* [Vide Terent. Eunuch ii. 2. 1.] ! [Vide Prefat. Monit. pp. 145. 149. Lond. 1610.]
APOLOGIAM RESPONSIO. δ
vana, οἰ sine viribus, repellenda. Pontifex ipse, 81 (ut Cardi- nalis spem facit) Majestate sua Pontificia non indignum censeat, ut Przedecessores illos suos imitetur, qui magna cum laude libros doctissimos ediderunt*, et librum edat nobis, ac pro potestate sua dimicet; Regi forte ad respondendum animus non deerit. Ni edat, indignum putabit Majestate sua Regia, cum illo experiri amplius, cui lacerti mortui sunt, et cujus sequitur, jam — —— Nullus de vulnere sanguis!
& (Bell. Apol pro BReep. cap. iii. 1 [Vide Virg. JEn. xii. 51.) p. 25. (Op., tom. vii. col. 719. A.]
Bex vere dei De- fengor, ]
Αὖ CaPUT PRIMUM.
Jacobus Dei gratia, etc. Fidei vers, Christians, [leg. vere Christians] Catholice, Apostolice, veterisque ac primitivse Ecclesise, etc. propagator, ac defensor.—([ Verba Regis in Preef. Monit. citat. 4 Bell. Apol. pro Resp. Op., tom. vii. col. 707. B. C.]
Quo tantum diversus* hic abit Cardinalis, ad fidem Chris- tianam, Catholicam, Apostolicam? Ad aliam, Illi, ad fidem subditorum civilem, gressus dirigendus erat. Cur illam data opera, occasione non data sed quzsita, initio statim subter- fugit? Cur de quavis alia fide dicere mavult, quam ea, de qua nobis lis est? Cur hic rem omittit, Ti/ulos consectatur ?
Styli Regii pars est, Fidei Defensor : in eam, Cardinalis, ut potest, stylum suum acuit. Par illi facerem; si ex eo, quod, se Sancíissime Romane Ecclesie Cardinalem in- scribit, et ego in Sanctitatem Romanz Ecclesie, vicissim excurrerem : qua de re, credo equidem, paginas nihilo pau- ciores implere possem. Tum, de Cardinalis titulo molestiam illi facesserem, an ad mentem Paftris Loiole, ut Jesuite fierent Papabiles". At hzc, quam non apposite? non minus tamen apposite, quam, quod facit ille Inscriptiones vellicando. Sed S. R. E. Cardinalibus quidlibet audere fas: et appositum est illis, quicquid oppositum est Regibus.
Ae, Stylus quidem ille, Unde sibi, vel ἃ quo, non valde Rex respicit; respicit eo tantum nomine, quod muneris Regii partem partem primam putet, Fidem defendere; quod Ille, propitio satis Mercurio, jamdiu fecit: Marte quoque non minus propitio facturus, ubi se res dabit. Hunc ubi titulum conspexit Cardinalis, continere se non potest, ne tam diu quidem, dum Cesari et Principibus, pro officii sui ratione, commode valedicat: ex abrupto claudit Epistolam. Ita, illi libido in titulum hunc primo quoque tempore involandi.
* [ Virg. Zn. v. 166.] Num. 24. De Paupertate, p. 9. Lugd. * [VideSummam Constit. Soc. Jesu. 1606.]
AD CARDINALIS BELLARMINI. 7
Hsec inscriptio, quod attinet ad fidem, ab omni parte falsa esse convin- citur.—( Bell. Apol. pro Reap.) p. 5. [Op., tom. vii. col. 707. C.]
Quam suaviter autem sua disponit? quam initio statim captat sibi, et insinuat se in Lectoris animum, blanda hac voce, Hec inscriptio αὖ omni parte falsa ? Quam vero modestie et officà memor in Regem, si przterea nullo, at, vel Regie ipsius Majestatis nomine? 44b omni parte falsa.
Quam etiam verbis bene ominatis librum suum auspicatur, cujus prima hzc verba sunt, 4b omni parte falsa?
Sed, alii hec, quam non morate videant, nos quam non vere. Uns (ut vides) litura titulum inducit totum; .4ó6 omni parte falsa. Nec quicquam in eo reliquum facit, ut 6 non sit jam Christiane, non Catholice, non Apostolice, non primilive, denique non vel Propagator vel defensor. ^ Atat, quam initio statim truculentus? Excutiamus tamen singula, ut regeramus ei salutationem suam. Hec reprehensio ab omni parte falsa esse convincitur.
Primum enim fides, quam Rex defendit, non potest esse vere Christiana, nisi
Christi verba sint falsas. Damnat Bex in hac ipsa Preefatione, p. 42. Transub- stantiationem.—([Bell. Apol. pro Resp.] p. 5. [Op., tom. vii. col. 707. C.]
Christiane fidei Rex Defensor non est. Quare autem non? jQusaquam
Primo, quia non Transubstantiationis. Transubstantiationis nds autem ? Mirari omnes, nec (credo) risum tenere, stare hic in E dam- prima acie T*ansubstantiationem ; quasi actum de Fide Chris- tiana, nisi substet illa. Eam tanti esse apud Cardinalem, ut, ubi nomen Christiane fidei semel nominatum, statim prima illi ante omnes TYansubstantiatio in mentem veniat, quasi, in ea positze sint fortuns fidei totius et Religionis Christiane. De reliquis porro, non valde auspicato sibi Lector ominetur: postquam, exesam hanc et vietam de T'ansubstantiatione litem, ita pertusam jam toties, ita undique perfossam, videt Cardinali agmen ducere.
De Transubstantiatione quid habet Rex? 1. Novitiam et ( Transub- nuperam esse, inter Fidei articulos, ante annum Christi quin- esie gentesimum, nec visos, nec auditos*. "Parum dixit. Poterat dogma] numerum geminare, et, nec ante alterum quingentesimum, (id est) millesimum, dixisse. Citra ergo, hic substitit Rex: ultra
* [^ Quod si Romanse Ecclesise offi- damnandus pro heretico si δὰ hsc eina fidei articulos ante quingentesi- nupera et novitia non &ccedam."—
mum Christi annum inauditos ac in- Pref. Monit.] p. 42. (pp. 52, 53. edit. visos recenter excudit, non sum, credo, — 1610.]
ἣν re- erunt Rcotus, ]
8 . AD CARDINALIS BELLARMINI
enim poterat. Vestri homines przierunt illi viam. — Scotus ? ipse, ante annos trecentos. Dicendum, quod Ecclesie decla- ravit istum intellectum esse de veritate fidei, in illo Symbolo, edito sub Innocentio III. in Concilio Lateranensi. Nec secus reliqui. Audin' Symbolum Innocentii I1I. ?, quod inter tria (credo) Symbola non est. Caput, Firmiter credimus ?, quod est Extra, scilicet, in Decretalibus Pontificum. 7n Concilio Lateranensi *? quod annos plus septingentos fuit, post annum Christi quingentesimum. Qua de re, ne nescias Lector, habe- mus Cardinalem ipsum confitentem : Scotum nempe asserere, Ante Lateranense Concilium, non fuisse dogma fidei Transub- stantiationem!, — Quomodo ergo novitia non est, si ante annum millesimum ducentesimum decimum quintum edita vel audita non est £?
e quidam — Nomen (scio) Transubstantiationis dabit inauditum: at rem
esuitgo Angli. ]
7
ipsam sine nomine creditam, vel a Patribus. lImo neque rem, Hodiernse quidem vestre. Nescit enim fortasse Cardi- nalis, quid hic nuper apud nos conclusum fuerit: conclusum autem inter Patres Societatis, (Compatres ejus nuper) quibus quis non credat? presertim, cum in ipso tum carcere essent (ad minimum) Confessores. Nimirum (verba ipsa refero) Rem Transubstantiationis Patres ne attigisse quidem [ne atti- gerunt^.| Et, qualem ergo Cardinalis hic nobis pingit fidem Christianam, cujus Patres neque rem attigerunt, neque nomen
audierunt ?
Quin, audi rem veram, quamque non negabunt (scio) de
4 [n (lib.] iv. (Sent.] D. xi. Q. iii.
δ 15. (Op., tom. viii. p. 618.] : 9 [* Cujus corpus et sanguis in sacramento altaris sub speciebus pa- nia et vini veraciter continentur, tran- Bubstantiatis, pane in corpus, et vino in sanguinem, potestate Divina."— Conc. Lat. Gen. iv. cap. 1. *Firmiter credimusg.'— Conc. tom. xi. col.143. B.; et Decretal. Greg. IX. lib. i. Tit. i. * De Summa Trinit. cap. i. *Firmiter credimug,'—Corp. Jur. Can. tom. ii. col. 10.
f (*Unum tamen addit Scotus, quod minime probandum est; Ánte Late- ranense Concilium non fuisse dogma fidei Transubstantiationem. Id enim ille dixit, quia non legerat Concilium Rom. sub Greg. VIT., neque consensum illum Patrum quem nos supra addux- imus."—Bell. de Euchar. [lib.] iii.
[cap.] 23. $ *Unum tamen, [Op., tom. lii. p. 160. C.]
£ (Verba Bellarmini de Regio pri- matu, Apol. pro Resp.) p. 8. [Op., tom. vii. col. 709. À.; nisi quod ibi legatur, * quingentesimum irigesimum quin- tum."]
^ Discurs. modest. p. 13. [i.e. A spsring Discoverie of ovr English Iesuits, and of Fa. Parsons proceed- ings vnder pretence of promoting the Catholik Faith in England. For a caueat to all true Catholiks, our very louing brethren and friends how they embrace such very uncatholike, though Iesuitieall deseignmente. — Eccles. 4. Vidi calumnias quse sub sole geruntur, et lachrymas innocentium, et nemi- nem NEREEEL Newly Imprinted. 1601.
APOLOGIAM RESPONSIO. 9
Sacrificis vestris quidam, qui in vivis adhuc sunt. Qusesitum ab illis, Si post latam jam in eos mortis sententiam, illo ipso mane, quo ad supplicium ducendi essent, facultas eis impe- trari posset missificandi (id autem, quo ita eis certis esse detur de intentione sua consecrandi, nec ab aliena dubii pendeant) quzesitum (inquam,) An, peracta jam consecratione, quo, vacillantem nostrorum hominum fidem de hoc, (in Symbolo Cardinalis) articulo primo, TYansubstantiationis, confirnatam magis redderent; possent in animum suum inducere, ut circumfusum populum sic affari vellent, Nisi Aic, qui in Calice hoc jam est, cujus species cernitis, idem ipse san- guis sit, qui de Christi in Cruce pendentis latere profluzit ; mihi pars nulla sit vel in. Christi sanguine, vel in. Christo ipso in elernum ; atque ita, his tanquam verbis novissimis, mundo valedicere ? Quid hic illi? Negare omnes. Credo autem, si hoc ipsum quzerat quis ἃ Cardinale ipso, ea hora, qua jam tergi- versandi locus nullus, hzesurum et Ipsum, neque pretium Redemptionis suz ita temere inter Calicis labra positurum. Garnettus! quidem, cum tale quid ab eo quzreretur, modice [Garnettus fidei fuisse, ac perplexe satis respondisse dicitur. Merito i dubitari de eo posse. Nec vel se, vel alium quenquam tione teneri, ut temere credat, aut salutem suam credendo in dis- au cnmen adducat, quod vel Ipse scilicet, vel alius quis in individuo Sacerdos, vel hoc, vel certo alio Consecrationis sue tempore, panem transubstantiando Christi corpus con- ficiat. Statui forsitan posse in genere, atque indefinite, quod Transubstantiatio sit, et quod αὖ aliquo, alicubi, Sacerdote, tale quid, aliquando fieri possit. .4ó aliquo, alicubi, ali- quando? Quam nihil certi? Illi ergo, ut videtur, non modo particula, * Hoc," sed Tyransubsiantiatio tota, individuum modo vagum): deque ea, vagam modo fidem habebat. Populo 8 interim quid fiet? quid fide ejus? cui certitudo esse non potest de actu Sacerdotis, qui ipse non cerfus de suo? At quem Sacerdos (sic ut vidimus, non cerius) invitat tamen ad Hostiam suam (de qua ita inceríus) adorandam. Απ quse in Transubstantiatione incerla est Hostia, cería jam erit in ado- ratione? Et annon, recte quis plebem sic compellet? Quid
! In colloq. cum Decan. Sacell. Reg., ὁ [Conf. 8. Thom. Aquin. Summ. Paulin, et Westmonast. [Jac. Mon- Theol. Par. iii. Quest. Ixxviii. Art. v. tagu, Jo. Overall, et Ric. Neile.] Conc. $ *Ad secundum."]
10 AD CARDINALIS BELLARMINI
facitis adorantes Hostiam (incertum an) transubstantiatam ἢ et 851, an transubstantiatam incertum, incertum an adorandam : vel certum potius plane, quod non adoranda. Nova ergo hic hzesitatio.
An vero, Sacerdoti si satis, ut credaí in genere, etiamne et populo satis, ut adoret in genere? Transubsiantiationi quidem adoratio actus commensuratus. — Transubstantiationem Sacer- dos non credit, nisi in genere, in individuo non credit; in individuo tamen elevat, et jubet adorare. Quid populus? Et ille etiam, nisi in genere non credit? (nec enim s&quum, ut majore fide sit, quam Sacerdos.) Credit ergo in genere, non individuo, adorat in individuo, non genere. "Tum, Sacerdotis actus incertus, (transubstantiatio scilicet) populi certus, (nempe adoratio,)) Populi autem certus, ex Sacerdotis incerto.
Non lenetur quis (αἰ Garnettus) ut temere credat, Hostiam hanc certo Transubstantiatam. Quid ergo? An tenetur quis, ut temere adoret, quasi certo transubstantiatam, de qua tamen, an certo transubstantiata, incertus non ipse modo, sed Sacer- dos? Qui supplet locum Idiote*, an et ille etiam, non, vel hanc, vel certam aliam, ἃ certo Sacerdote consecratam, verum aliquam in genere, seu indefinite, adorare tenetur; sed quam (a quo, quando, ubi transubstantiata) plane nesciat ?
Nihil horum. Certum enim est, ceríam Hostiam adorat populus, non veagam; nec in genere Latriam exhibet, sed in individuo ; individuo autem determinato, non vago. Hostize huic, hic, jam, adhibetur Lafria. .Laíria autem fidei protes- tatio (quoties hoc "Thomas inculcat?!) fidei, (puto) non de alia, quam cui Laíriam defert. Fides vero hic nulla quam protestetur: nulla quidem de Hostia hae, cui hic, nunc, Latriam exhibet. Aliqua forte de Jdea (nescio qua vel ubi) in genere, de hac quam adorat, plane nulla. Annon hoc est in aéra adorare? Annon inceríam hic vocem tuba dat? (ut in simili re Apostolus?) Quodsi Hostiam Sacerdos incertam elevet, quis parabit se ad adorationem ? ac, nisi certam et de- finitam ; quomodo scietur quid adoratur ?
Ne opus quidem est (dices) ut sciatur. Α neutrone? non, ut sciat Sacerdos an transubstantiet ? non ut sciat Populus
k [1 Cor. xiv. 16.] * Religio consistit in quadam fidei ! (S. Thom. Aquin. Summa 'Theo- protestatione."—Sec. Secundee Qusest. log. Prim. Secunds&. Quest. c. Art. c. Art. i. Conc. $ * Ad primum.'] iv. Concl. 4 * Ad. primum.' — Et; » [1 Oor. xiv. 8.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 11
quid adoret? "Tota ergo res nobis abibit in Chimeram : po- puli adoratio, Sacerdotis transubstantiatio, ignoía utraque. (Optimus quidem cultus, qui lingue ignote respondeat. Nec ergo obstat hic quicquam, quin recte quis dixerit Sacerdotibus vestris; Vos an transubstantietis, nescitis: populo autem, Vos quod adoratis, nescitis ; sicut quod oratis nescitis. Oratis spiritu, sed sine mente, quod damnat Apostolus?: adoratis spiritu, sed sine veritate ; quod, Christus 1086. Ac de certá fide quicquid sit, vix bond fide hic agitur. Sa- [Si tran- cerdos enim, si ceríus ipse non est: cur ergo, quasi ceríus Ebetantia- , P go, q tio incerta sit, Hostiam sic a se (nescit an) /ransubstantiatam populo "eben ogtise proponat adorandam ? Populus autem, incerfior multo de incertus. Sacerdotis actu alieno, quam Sacerdos de suo, cur adoret propositam ? An rite íransubstantiavit nescitur, (et est hic sicut populus, sic Sacerdos?) si rite non transubstantiavit, Christus ibi non est, crustulum modo. Si crustulum modo est, crustulo Latria exhibetur: Parum autem id aberit ab Idololatria. Existet alter, qui dicet: Imo si pro Rachele Leam amplec- tatur quis per errorem, error materialis, nec gravis : Gravis vero an levis, materialis an formalis, fides in errore non est, addo nec certitudo. ἘΠ gravis tamen error; si per noctes singulas sic errare delectet : nec minus gravis, si per missas quotidie singulas, crustulum pro Christo adorare. Ac, olim quidem igitur cautius rem gerebant. Quo enim rite et legitime adoratio fieret, consultum videbatur, ut tacita semper interveniret conditio heec (Si es Christus, te adoro,) si Crustulum modo, reduco adorationem meam. Tufo id quidem, sed fide tamen parum cería. Fides enim Aypothesis non est, hypostasis? est : vacillat autem, quod sic, in Aypothesi. Oppor- tune ergo hic succurrit Vasquez'. Nec enim Christum modo, in pane, vel panis specie, verum el panem ipsum adorari posse, non invifus dabit, tantum, ut. apprehensio feratur in Deum. Quz ab illo ratio de novo nuper excogitata videri potest, ne necesse sit scrupulis istis vexari homines, aut in materia iransubstantiationis ita misere fluctuare. Possunt Christum, 10 possunt non minus et panem, si opus sit, (qut minus autem
* [1 Cor. xiv. 15.] nis, lib. iii. Disp. i. c. 6. p. 192. Com- . [oan iv. 24.] lut. 1594. et Comment. in iii. part. » (Esa. xxiv. 2.] umm: S. Thom. Aq. tom. i. Diap. * (Heb. xi. 1. 108. c. 12. et Disp. 110. c. 2. n. 10. οἱ
] * (Cf. Vasquez, de Cultu Adoratio- alibi sepius. ed. Ingoldst. 1610.]
12 AD CARDINALIS BELLARMINI
panem, quam modulum straminis?), latria prosequi. "Tran- substantiatum, annon, ne se crucient, perinde est: perinde procedet adoratio, credant, ne credant íransubstantiationem. En, quo fides nobis jam recidit! Et quale tandem hoc fidei vestre dogma, quod nos credere vultis, ipsi tamen non cre- ditis? de quo, certam nos fidem habere jubetis, ipsi vagam habetis, et errantem: cujus Regem JDefensorem vultis, ipsi Confessores esse non vultis? Apage vero fidem hanc, quam Cardinalis defendit, nec vere, nec fere Christianam.
Et tamen Christus ipse accepto pane dixit, Hoc est corpus meum, teetibus Matthseo, c. xxvi. Marco, c. xiv. Luca, c. xxii. Paulo, 1 Cor. xi. — [ Bell. Apol. pro Resp. ] p. 5. [Op., tom. vii. col. 707. C.]
[ Verbs 2. Sed quid affert tamen Cardinalis? Quasi mirabundus Damna! (inquit) Transubstantiationem. Εἰ tamen Christus stantiatio- accepto pane dixit, Hoc est corpus meum. — Atque hic, quasi cogunt Verba hsc, Hoc est corpus meum, de novo jam illi reperta fateri] ^ essent alicubi ; ita sollicite Testes quatuor citat; Mattheum, Marcum, Lucam, Paulum; etiam Capita ascribit, ne Lector (scilicet) ignoret, ubi reperire jam possit verba illa, Hoc est
corpus meum. uthabent Quorsum hzc? An, ut de Scripture locis cogat Regem "s] admittere Transubstantiationem suam ? frustra erit. Con- vincam autem ex Cardinale ipso. Nam eundem Scotum* dixisse narrat nobis Cardinalis*, Non extare locum ullum Scrip- turc, lam expressum, ut sine Ecclesie declaratione (puta apud Lateranum congregate cum Papa Innocentio III.) evidenter cogat Transubstantiationem admittere. Audi vero et Censu- ram Cardinalis ipsius, de Scoti hoc dicto. tque id (inquit) non est omnino improbabile, Et rationem addit, Nam etiamsi Scriptura quam supra adduzimus, (nempe Hoc est corpus meum) videatur nobis lam clara, ut possit cogere hominem non proter- vum: tamen, an itla sil, merito dubitari potest, cum homines doctissimi et acutissimi (qualis inprimis Scotus fuit) contrarium sentiant. Atqui, nos nihil etiam ἃ Cardinale petimus, quam ut liceat nobis, cum Scoto, et doctissimis illis, el acutissimis hominibus qui contrarium sentiunt, de loci hujus verbis, an
* [^Nuucautem nonvideri expresse — Scot. in Lib. iv. Sent. Dist. xi. Quseet. haberi non esse ibi substantiam panis iii. ba tom. viii. p. 606.]
. nec invenitur in Ecclesia ubi istam 1] De Eucha. [lib.] iii. [cap. )
veritatem determinet solemniter."— 23. i don dicit." [Op., tom. iii.
p. 100
APOLOGIAM RESPONSIO. 13
ia clara sinl, merito dubitare. — Postulatum (credo) non iniquum.
Praesertim, si accedat et Cardinalis alterius auctoritas. { Cajeta- Cajetanus is. Dico autem, ab Ecclesia : quoniam, non apparet ^" er Evangelio coactivum aliquod, ad intelligendum hec verba proprie, nempe, Hoc est corpus meum". Possumus ergo, utin 11 alis Sacramentis, ita et in hoc, Figurate: et, nihil coactivum apparet, ut aliter intelligamus.
Praesertim autem si et tertii, (qui et ipse Cardinalis, etsi [ Roffen- Galero forte nunquam usus) Roffensis nostri, qui de loco sis] Matthaei dicit; Neque ullum hic verbum positum est, quo pro- betur in nostra Missa veram fieri carnis οἱ sanguinis Christi presentiam". Regerimus ergo Cardinali verba sua: Christus accepto pane dizit, Hoc est corpus meum. | Et. tamen mihil dixit de Transubstantiatione, quin merito de ea dubitari possit, ut Scotus: cum nihil ibi coactivum, ut Cajetanus : nec verbum ullum unde probetur vestra Christi presentia, αἱ Roffensis. Quare, et nullum ibi Christi verbum falsum erit, et tamen, nulla erit de 7kansubstantiatione fides Christiana.
Nam, quod Cardinalem non latet, nisi volentem et ultro*, dixit Christus, Hoc est corpus meum : Non, Hoc modo, hoc est corpus meum. | Nobis autem vobiscum de objecto convenit ; de modo, lis omnis est: De, Hoc est, Fide firma tenemus, quod sit: De, Hoc modo est, (nempe "Transubstantiato in corpus pane) de modo, quo fiat ut sit, per, sive 7n, sive Con, sive Sub, sive Trans) nullum inibi verbum est. Et quia verbum nullum, merito a fide ablegamus procul: inter Scita Schole fortasse, inter Fides Articulos non ponimus.
Quod dixisse olim fertur Durandus, neutiquam nobis dis- (Duran-
" à . , ug. ] plicet : Verbum audimus, motum sentimus, modum nescimus, presentiam credimus. Presentiam (inquam) credimus, nec minus quam vos, veram. De modo presentie nil temere definimus, addo, nec anxie inquirimus ; non magis quam, in baptismo nostro, quomodo abluat nos sanguis Christi: non magis quam, in Christi incarnatione, quomodo naturz Divine humana in eandem hypostasin uniatur. Inter mysteria ducimus, (et quidem Mysterium est Eucharistia ipsa) cujus,
* (Comment.] in (Summ. Theol. Captiv. Babyl. cap. i. (leg. x. Op., col. 8. Thom. Aq. par.] iii. Q(usest.] lxxv. 227. ed. Wirceburg. 1597.] A[rt ] i. ed. non. 1528.] * 2 Pet. iii. 5. x (fiac erus, Episc. Roffens.] Contra (Apud] Neand. Synop. Chron. p. 203. (fol. 90.)
[Νοάοβε queedam de Tran-
gubstantia- tione quses-
tiones. ]
14
AD CARDINALIS BELLARMINI
quod reliquum est, debet igne absumi*; (id est) ut eleganter inprimis Patres, fide adorari, non ratione discuti*.
Vobis quoque (ut multi sentiunt) prestitisset, haud aliam de Sacramento fidem habuisse: nec vertiginosam hanc de Transubstantiatione opinionem attigisse. Nam, ex quo e- lenam ^ hanc vestram in Christianismum advexistis, tot vos, 12 tot scholam vestram quotidie exercent, tam spinose, tam nodose quizestiones, (tam id autem tristi successu :) De quan- titate Chrisu sub pane, An sit ibi Christus sub. sua, an. sub panis quantitate* ? Et, si sub sua, an sub quantitate sine modo quanlitativo* ? An sit ibi Christi substantia sub accidentibus, remota tamen inlcrentia^: contra Logicam? . In iis verbis, Quod pro vobis frangitur, cum frangi jam corpus non possit, quippe nec pati, an frangi, non sit ibi verbum passivum, contra Grammaticam? ΑἸ ez accidentibus mures nutrianturt, an ex iis vermes generentur^, contra Physicam ? An, simul et eodem momento, Christus quiescat in Pyxide hic, moveatur
alibi m Elevatione!?
Simul itidem et momento eodem,
sursum moveatur, elevante Hostiam Sacerdote uno: et deor- sum, demittente altero ? ^ Nec scio quot alim, circa quas languet Magister vester, et Schola tota. Ut prseclare actum cum re Christiana putarent omnes : si, ut Patres rem ejus nec attigerunt, (Jesuitis hic nostris, censoribus) ita, et Posteri nomen ejus nunquam audissent. "Vere enim, de re tota dici potest, quod olim de Homine, Salomon : Deus fecit Sacramen-
* [βορὰ hoc quod reliquum est de carnibus, et panibus, in igne incendi precepit. Quod nunc videmus etiam sensibiliter in Ecclesia fieri, ignique tradi qusecunque remanere contigerit inconsumpta."—Hesych. Hier. in Le- vit. viii.—Bibl. Max. Patr. tom. xii. p. 86. C.
* [* Hsc igni cremanda sunt, id est, divino tradenda Spiritui; ut ea, quorum rationem modo non capimus, ardentis fidei Spiritu consumantur."— S. Gaudent. Tract. ii.—Bib. Max. Patr. tom. v. p. 947. B.]
» [Erasm. Adag. pp. 624. 766.)
* [S. Thom. Aquin. in lib. iv. Sent. Distinct. x. Qusest. i. Art. ii. Qusest. iv. et Solut. iv.—Op., tom. xiii. pp. 194. b. 195. a. 196. Δ. b.]
4 [S. Thom. Aquin. Summ. Theol. Par. iii. Queat. Ixxvi. Art. v.
* (Pet. Lomb. lib. iv. Sent. Distinct. xii. À. fol. 356. b.; et S. Thom. Aquin. in eandem Diatinct. Qusest. i. Art. i.
Op., tom. xiii. p. 237 ; Summ. Theol. Par. iii. Qusest. Ixxvii. Art. i.
! (Pet. Lomb. lib. iv. Sent. Distinct. xii. $ ' De fractione,' foll. 355. b. 356. &. b.; et S. Thom. Aquin. in lib. iv. Rent. Distinct. xii. Qusest. i. Art. iii. —Op., tom. xii. p. 247; et Summ. Theol. Par. iii. Qusest. Ixxvii. Art. vii.]
ε [Pet. Lomb. lib. iv. Sent. Distinct. xiii. A. fol. 359. b. ; et S. Thom. Aquin. Summ. Theol. Qusest. Ixxx.. Art. iii. Concl. $ * Ad tertium.'—Conf. quoque Innoc. iii. De Myst. Misaee, lib. iv. cap. xi. Op., tom. i. p. 380. Colon. 1575.]
b (S. Thom. Aquin. in lib. iv. Sent. Distinct. xii. Quseet. i. Art. ii. Qusest. iv. et Solut. iv.— Op., tom. xiii. pp. 241. b. 244. &.; et Summ. Theol. Par. iii. Qusest. Ixxvii. Art. v.]
! [S. Thom. Aquin. in lib. iv. Sent. Dist. x. Qusest. i. Art. lii. Quest. iv. et Solut. iv. Op., tom. xiii. p. 197. b. ; p. 199. b. ; et Summ. Theol. Par. iii. Qusest. Ixxvi. Art. vi.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 15
tum suum, rectum et simplex, Ipsi autem (Scholastici scilicet) infinitis se miscuerunt Questionibus*.,
Nee, alter hic sapimus, quam Biel vester, in Canonem ipsum Missz, Quomodo ibi sit corpus Christi, an per conver- sionem alicujus in ipsum, an sine conversione incipial esse corpus Christi cum pane, manentibus substantia et accidentibus panis, non invenitur expressum in Canone Biblie!. Non ergo invenitur in Christi verbis, Hoc esí corpus meum, qu: in Canone Bibliz sunt. Possunt proin verba Christi vera esse, ut mendax tamen sit Glossa Cardinalis.
Neque fieri potest, ut verba illa Christi sint vera, nisi per conversionem et
transmutationem, quam Ecclesia Catholica proprio vocabulo Transubstan- tiationem vocat.—(Bell. Apol. pro Resp. ) p. 5. (Op., tom. vii. col. 707. C. D.]
Nam, quod tertio loco subjungit, Fieri mon potest, ut [Etiam verba illa Christi sint vera, nisi per conversionem, quam Eccle- 9^6 Tran- sia Transubslantiationem vocat : Christianus (credo) possit Hone vera esse quis, etsi hoc non credat esse de Christiana fide. Nam Christi id Scotum non credidisse fatetur Cardinalis ipse, (qui, ut "er5&) videtur, Thomista est.) Nam Scoti" ea sententia (referente [ita tenent
Cardinale?) potuisse Deum efficere, ut. in. Sacramento, vere 9e] adesset corpus Christi cum pane, (heri ergo posse ut verba Christi vera sint) e£ si: hoc fecisset, mysterium futurum fuisse facilius, οἱ minus miraculorum in se continens?. Miracula 18 autem (ut novit Cardinalis) frustra multiplicari non debent?.
Eadem et Durandi, Quamvis iste modus sit de facto [tenen- ἐπ δώρων dus, scilicel quod corpus Christi est in hoc Sacramento altaris οἴκηο,
conversa substantia panis in ipsum,] non est tamen negandum, quin alius modus sit Deo possibilis, ita videlicet, quod Deus posset facere, quod remanente substantia panis, corpus Christi esset $n hoc Sacramento? — Satis enim durum est, et derogare
κ᾿ Eecles. vii. ult.
! Lect. 40. [in Can. Mises, fol. 85. &. Lugd. 1542.]
- (* Dico quod bene fuisset Deo possibile instituisse, quod Corpus Christi vere eeset prese substantia panis manente, vel cum accidentibus
e annihilato."—Scotus in lib. iv. t. Dist. xi. Qusest. iii.—Op., tom. viii. p. 618.]
» [ Bell. deSacr. Eucharist.] lib. iii. .
lii. p. 160. B.] * [* Ponenda sunt pauciora mire- cula, quantum poseibile est; sed po-
[cap. n Non dissimili." (Óp., tom.
nendo panem manere cum 8uis acci- dentibus, οὐ Corpus Christi ibi esse vere, pauciora ponuntur miracula, uam ponendo panem ibi non esse."— otug in lib. iv. Sent. Dist. xi. Qusest. lii. Op., tom. viii. p. 605.)
P E Novit (Deus) quomodo ipsa mi- racula sua debeat commendare. Novit agere ut magnificentur, novit agere ne vilescant."—8. Aug. Serm. cclxxzxvi. sect. v. Op., tom. v. coL. 1690. D.]
« [Durandus a 8. Porciano in] Lib. iv. (Sent.] Dist. xi. Queest. i. Num. i. (leg. xi. fol. 275. col. 1.]
[ Camers- censis, ]
Joan. icus Mi- randula.]
16 AD CARDINALIS BELLARMINI
videtur immensitati Divina potentie dicere. (Et paulo post.) Patet ergo, quod est temerarium dicere, quod corpus Christi, Divina virtute, non possit esse in Sacramento, nisi per conver- sionem panis in ipsum*. Eadem et Petri de Alliaco Cardinalis Cameracensis'; quod nec Cardinalis Bellarminus diffitetur".
Denique, Roma etiam, ante annos plus centum, Comes Mirandule Johannes Picus tutatus est, Paneitatem supposi- tari posse a corpore Christi in Eucharistia'; nihilo tamen minus Christianus est habitus. Explicuit enim seipsum, quod dixisset de possibili, non, de sic esse. | Quod Deus possit assumere panem; sicul possit convertere. Multa enim sunt, que de sic esse, erronea sunt in fide, quorum oppositum, de pos- sibili, esset erroneum : sicut dicere, Patrem incarnatum, de sic esse, est hereticum: Patrem autem posse incarnari, non solum non est hereticum, sed hereticum est ejus oppositum. — Atque, cum se ita explicaret: Pontifex Maximus Alexander sextus* diplomate suo, eum ab omni hzereseos labe immunem pro- nunciavit, nec ullam heresis speciem, vel suspicionem, vel notam sinisíram incurrisse: Nimis ergo durus, et (si Durandi verba fert) temerarius, qui Divine potentie derogat, et fieri non posse dicit μὲ vera. sint Christi verba, nisi per conversionem. Ubi tamen non narrat nobis, per conversionem, productivamne an adductivam?, de qua, nuper non nemo pupugit Cardinalem*, quasi et ille, in materia Transubstantiationis parum sanus, vertiginem passus sit, et 'Transubstantiationis loco, Transio- cationem quandam substituere meditetur.
Ut recte docet Concilium Tridentinum, sess. 13. c. 4*. (Bell. Apol. pro Resp.]
p. 6. (Op., tom. vii. col. 707. D.)
Laudo ergo consilium, quod init ibi Cardinalis ultimum.
Tridentum enim se recipit cum fide sua, nec fidit Laterano
* Num. xiv. (fol. 275. col. 1.]
* [[bid. fol. 275. coll. 1. 2.)
* (In Lib. iv. Sent. Queeet. vi. Art. ii. fol. 266. 8. Par. imp. Joh. Petit, 8. a.]
* (Bell. de Euch.| lib. iii. [cap.] 23. $ * Non dissimili.' (Op. tom. iii. p. 160. B
' : Apologia, Disp. [de Eucharist. Op., tom. i. p. 121. Basil. 1501.]
* Apud eundem. (In Censura Alex. VI. tom. i. prefix. De diplomate Alex. VI. vide quoque Raynald. Cont. Ann. Baron. ad an. 1493. Num. 37.tom. xix.)
(VideScotum in lib.iv.Sent.Dist.xi. Qusest, iii. Op., tom. viii. pp. 625.626.)
Ὁ [* Eodem libro iii. (de Eucha- ristia) cap. 18. “Εχ his colligi- mus, Dixi, Conversionem panis in
Christi non. esse uctivam d adductivam. | Quod jictum video a nonnullis perperam esse acceptum, qui inde colligunt, hanc non esse vere conversionem, sive transubstantiatio- nem, sed translocationem." — Bell. Recog. p. 81. [p. 8. D. Op., tom. i. init.]
* [* Quoniam autem Christus Re- demptor noster ἜΡΙΝ suum id quod Sub specie panis offerebat, vere esse dixit, ideo persuasum semper in Ec-
APOLOGIAM RESPONSIO. 17
satis. Prudenter autem illud : Nec enim opportunum magis diversorium usquam inveniet, in quo suaviter ambo conqui- escant. Fides enim hzc, (si verum serio volumus) vere Tri- dentina est, vere Christiana non est, sine qua vel edita vel credita, tam diu stetit res Christiana.
Negat Rex, p. 48. Primatum Apostoli Petri. [Bell. Apol. pro Resp.) p. 6. (Op., tom. vii. col. 707. D.)
2. Secundum crimen. Negat Rex Petri primatum; quem — 14
nisi defendat, Fidei Christiane Defensor non est. Cum [Qualis . summa autem hoc Regis injuria. Ille enim non negat, nisi ird ] ad Jominem : nisi sensu vestro (scilicet,) qui nec Christi, nec Petri, nec Patrum est. Neque de eo inter nos quzritur, An quis Petro primatus fuent, sed, Quis ille: et, An qualem Pontifex jam sibi, Vos Pontifici vindicatis. Rex vero, Petrum non negat primum, Principem non negat Zpostolorum ; imo asserit. Sed, virtute primatus sui, terrestrem Monarcham negat, cui jus sit ac potestas Reges imperio in subditos exuendi, subditos a fide in Reges exsolvendi.
Et tamen Dominus, Jo. xxi. non semel sed tertio dixit, Simon Joannis,
diligis me plus his, et respondente Petro, Domine tu scis quia amo te:
subjunxit, Pasce oves meas.—[Bell. Apol. pro Resp.] p. 6. [Op., tom. vii. eol. 707. D.]
Neque Cardinalis unquam, ex precepto pascendi primatum [Spiritua- illum suum, (id est) potestatem exauctorandi Reges, extundet ; [8 «ntum, potestatem scilicet femporalem, (ut est maxime) ex munere poralis,] spirituali. Munus enim ibi spirituale Petro creditur: vos ipsi dicitis, cum prestari ibi contenditis, quod a Christo pro- missum Matt. xvi., De clavibus Regni caelorum Petro tradendis.
Vobis igitur, Pasce, est, Claves Regni celorum accipe. Quid autem ccelestis Regni clavibus, cum Regni terreni foribus? Audiat Cardinalis Cardinalem. — Potestatem spiritualem dedit
clesia Dei fuit, idque nune denuo sancta bsc synodus declarat, per con- secrationem panis et vini conver- sionem fieri totius substantie panis in substantiam corporis Christi Domini nostri, et totius substantism vini in substantiam sanguinis ejus, quse con- versio convenienter et proprie asancta Catholica Ecclesia Transubstantiatio est appellata."— Conc. Trid. Sega. xiii. Decr. de Eucharist, cap. iv.— Conc. tom. xiv. col. 806. B. C.]
b [*Sit, per me licet, primus Epi- scopus inter omnes Episcopos; sed eo sensu Episcoporum Princeps quo
ANDREWRS.—RESP. E
Petrus A postolorum Princeps fuit. At vero, ut Hierarchicam Ecclesiasticam probo ad ordinum dignitatumque dis- crimen, (sic enim intelligi volo) sic prorsus pernego terrestrem esse ali- quem Ecclesie Monarcham, cujus verba pro legibus esse debeant, quique infallibilitate spiritus nunquam in suis sententiis errare possit. Nec si regna terrestria & Monarchie terres- tribus regi debent, ideo Ecclesiam sequitur & terrestri quoque Monarcha debere gubernari."— Pref. Admonit.] p. 50. [pp. 63.64. Edit. 1610.]
C
1 pascen-
n um, non
ad mactan-
dum,]
15
18 AD CARDINALIS BELLARMINI
Christus Petro, Matt. xvi. Tibi dabo claves Regni colorum, et non Regni mundi hujus: E/ spiritualem cibum mandavit dandum, Jo. ultimo, Pasce oves. Ubi, tantum abest Caje- tanus*, ut in aliorum temporalia plenitudinem potestatis tri- buat, ut nec de suis quidem, aut Ecclesie Romane rebus tem- poralibus disponendis, potestatem Pontifici permittere videatur.
Recte igitur Rex, Christum, cum Petro claves daret Regni colorum, id voluisse, ut iis clavibus contentus esset, claves Regni terrarum ne attrectaret : Cum eas szedificandze Ecclesise daret, eam Christo mentem non fuisse, ut ad destruendam Rempubl. Petrus eis uteretur: nec sedificaret Ecclesiam in ruinis Reipublicee. Nec enim, cum pascere juberet Oves suas, animum habuisse, ut sub Pastoris titulo furem ageret, vel lupum : Furem, qui non venit, nisi ut mactet ; (puta Principes :) Lupum, qui non venit, nisi ut dispergat?; (puta subditos.) Vix sanus certe sit, qui in pascendi voce mactandi potestatem quierat, quie .Lanii est, non Pastoris: vix sobrius, qui cum subditos dispergat, et, quze Lupi sunt agat, Pastorem tamen se przedicet, et Pastorum primum. Laudo Baronium, qui, cum in Venetos classicum caneret Pontifex, nimis violentum vidit esse, pertrahere eo pascendi praeceptum. Parum enim pascendi vocem vidit Pontificis tum instituto quadrare ; maluit alterum illud, Surge Petre, macta*. Atque ita, quod simplex in Christo fuerat pascendi munus, et Christo satis, Petro parum putavit, abundantius habere voluit, duplex nempe officium, pascendi, et occidendi ; ut Pastorem Pontifex, quam- diu volet, cum volet autem, Ovicidam agat. Inepte id qui- dem, sed quid ageret? Vidit improprium nimis, ezcisionem in voce «edificandi, occisionem in voce pascendi quzrere. Atqui huc recta tendit Vester Petri primatus, quem Rex Romane fidei articulum non negaret forte; Christiane negat. Christianam enim fidem Christiano Orbi inimicam non essc, Romanam hanc esse.
Qualem enim Petro primatum non negant, et prisci, et
* Cajeta. pss in Summ. cum leonibus et aliis feri» animalibus, Theol. 8, Thom. Aqua. Sec. Seem. refractariis οὗ adversantibus, jubetur [Qusest.] xlv. [leg ii. Art.] 8. Petrus eos occidere; obsistere scili-
4 Joh. x. 10, cet, pugnare et expugnare, ne tales sint
e [* Duplex ai Beate Pater, mini- sterium Petri, Paacere. et occidere ; dixit enim δὰ eum Dominus, Pasce oves meas ; audivitque e ccelo vocem, Occide et manduca. Cum vero non cum ovibus et agnis negotium sit, scd
penitus. ... Perge igitur, Sancte Ῥὰ- ter, quod coepisti."—Sent. Baron. Car- din. super excomm. Venet. ; ad calc. Parsen. ad rempub. Venet. p. 82. Au- gust. Vindel. 16060.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 19
nostri homines, Ordinis, Loci, Prestantie, is ad Pontificis stomachum non est; gracilis nimis, et macilentus primatus ile. Alum, nempe Monarchicum, spirat; aliam, nempe visibilem in terris Monarchiam, moliuntur ilh Sanderus, et Cardinalis; cujus absque spe foret, frigeret illis Primatus Petri. Non dissimulavit hoc Cardinalis, Pasce, inquit, id est, Regio more impera!.
Quod si ad Pontificem ita prz 8118 pertineret de Ovibus ; Ah M m si singulare ei quid in Pastorali hoc Petri precepto; cederet 8. heal de primatu hoc, qui tot turbas dedit, et trageedias excitavit, doe.] per Christianum Orbem, (jam inde ab Hildebrando Papa) qui toties collsit inter se Regna, toties Reges mulctavit; etiamnum Czsari imminet, et Principibus: per quem fit, ut quze pia mater esse debuit Ecclesia, ea Ceesari et Regibus facta sit in novercam. .
Est in historia Abgarus Rex: Is, vivente adhuc Petro, Christi fidem cum suis suscepisse perhibetur. Dicat ingenue Cardinalis; Abgarus Rex, si in hzresim tum forte aliquam incidisset, re ad Petrum delata, ecquid eum Petrus Regno abdicasset, Edessenos Sacramento solvisset ? Ecquid tentare hoc sibi fas putasset, vi verborum, Pasce oves? — Poterat et Petrus aliquid ἐπ Principes Ethnicos" (Pontifex enim potest) nec magis illi vezres deerant! in Neronem quam in Simonem ; (Neronem Tyrannum, quam Simonem Hzreticum.) Petro 16 ipso etiamnum superstite, prima fuit sub Nerone persecutio, qua Princeps ille Ethnicus conversos ab Apostolo ad fidem Romanos a fide avertere sategit ; an vel eo casu, Principem illum infidelem, sententia sua. privavit. dominio quod habebat super fideles*? Non opinor. Factum male. Non est enim secutus doctrinam Thomz!, quam Cardinales sequuntur, Pon- tifices, ubi possunt, exequuntur. Romanus Pontifex (sic enim illis scilicet Petrus) in urbe Roma, Romanos suos a. fide aver- tere satagentem sustinuit, nec tamen Primas hic, in primo hoc tam atroci crimine, exseruit primatum suum. Hic certamen cernitur. Hic Cardinali figenda erant vestigia, nec in pri- ἘΠΕ voce generali tam dolose ludendum. Tum, et illud uocum p. 21. [p. 2. H. ad AN δ. Quod si.' Op., tom. i. p.235.G.]
TA Op., to Vide Bell. de Rom. Pont. lib. v. f Euseb. lib. i c. ult. (p. 36. seq]. cap. " $$. ' Probatur,' ' Ergotria, Op., * [Bell Apol pro .] P. tom. i. pp. 235. G,— 236. A. B.] eg. 27. 08. tom. vii. col. 719. br ! (S. Thom. Aquin. Summ. Theol. Ἔ Conf. ll. de Rom. Pont. lib. v. Sec. Secee. Queest. x. Art. x. Concl.]
c 2
20 AD CARDINALIS BELLARMINI
[Ceteri — dicendum erat; An, et ad alios, qui per orbem sunt, Episco-
OAM pos jus hoc et potestatem Cesarem mactandi et Principes ἄπ πω pun commeare velit? an ad Mediolanensem, an ad Hipponensem ? tore.j — Voce enim illa, pascendi, Petro peculiare nihil accrescere dixit Augustinus, Cum Petro dicitur, ad omnes dicitur, Pasce oves meas"; Voce illa, Oves meas, nihil peculiare Petro accrescere dixit Ambrosius, Eas oves non solum Deatus sus- cepil Petrus, sed et nobiscum eas accepit, el nos cum illo accepi- Y mus omnes"; nempe dictum illi Pasce, tam in persona aliorum,
quam sua. tque vel sic, jacebit Cardinali ratio sua, Ubi nemo negare potest S. Petrum faetum esse pastorem omnium fidelium, et ipsorum etiam Apostolorum, nisi neget fideles omnes, οὐ ipsoa etiam Apostolos, fuisse Oves Christi.—([Bell. Apol. pro Resp.] p. 6. (Op., tom. vii.
col. 707. D.]
cin Verum, vim videamus argumenti. Perinde enim facile dL RUN nobis, ex voce pascendi, Primatum Regis astruere, atque illi cunt Pontificis, quod (scio) punget Cardinalem. Atque ut mensura
sua remetiamur ei, stylo ipsius loquamur cum ipso: Negat Cardinalis primatum Regis, et tamen Regi dixit Deus ipse, Tu pasces populum meum Israel^, Ubi nemo negare potest Regem factum esse Pastorem totius Israelis, et ipsorum etiam sacer- dotum, nsi neget ipsos etiam Sacerdotes fuisse partem Israelis. Narro autem Cardinali : Quodsi, in Pastoris titulo, ad prima- tum momenti quid sit, vel si ea voce transigenda res nobis : in Sacris literis titulum istum et prius multo Principi delatum, et vero szepius multo, quam Pontifici. Prius; Josue enim?: szpius; passim enim in Historia sacra, passim in Prophetis.
Quem locum fuse tractavi, et expendi lib. i. de Pontif. c. 14, 15, 163, — (Bell.
Apol. pro Resp.] p. 6. [ Op., tom. vii. col. 707. D.]
Nam, quod fuse a se tractatum locum illum dicit, damus
hoc illi: etiam si volet, effuse. Parum vero interest quam
De ovibus etro
commissis à ; . 1
quid Y? fuse; quam solide, illud interest. Fuse tamen etiam ab t S3. TE 1 i
Aug.et — Augustino', diu jam ante, qui pleno Tractatu: fuse etiam a
Aer) αἰ [* Non enim sine causa inter om- — Hist. Lit. tom. i. p. 264.)] De Sacerd.
nes Apostolos hujus ecclesise Catholicse personam sustinet Petrus: huic enim Ecclesie claves regni coelorum date sunt, cum Petro date gunt. Et cum ei dicitur, ad omnes dicitur Amas me ἢ Pasce oves meas." S.] Aug. de Ago.Chr. eap. 30. [Op, tom. vi. col. 439. C.] ? [* Quas oves et quem gregem non solum tum Beatus suscepit Apostolus Petrus,"etc. Gerbertus, (Vide Cavei
dignit. cap. 20. (leg. 2. apud S. Ambr. Op., tom. ii. Append. col. 359. C.]
ο 92 Sam. v. 2; 1 Chron. xi. 2.
P Num. xxvii. 17.
1 (Op., tom. i. pp. 145. D,—148. B.]
τ (* Redditur negationi trine trina confessio, ne minus amori lingua ser- viat quam timori, et plus vocis eli- cuisae videatur mors imminens quam vita presens Sit amoris indicium
APOLOGIAM RESPONSIO. 21
Cyrillo*, qui justo Commentario locum illustrarunt; neuter 17 tamen ibi vidit, quod jam Cardinalis (nisi natent ei oculi) videtur sibi videre, illustrem (scilicet) hunc fidei articulum, de Primatu Petri temporali, ne per transennam quidem. Id tantum vident, nec praeterea quid, Quia non semel, sed tertio, Dominum negarat, non semel, sed tertio interrogatum fuisse de amore: atque ita cum negationem trinam trina confes- sione delesset, Apostolatus loco, quo exciderat, restitutum esse. Nam de Primatu plane silent; Primatus tum Chris- tianz forte disciplinze pars aliqua, Ordini (ut eleganter Rex imprimis) et discrimini*; Chrisfianz fidei pars nulla. — Ordini etiam, et discrimini, etiamnum ei locus. Sed ille vobis non satis: quibus, aliud primum in Primatu qusritur, quibus Primatus Ordinis non placet ; nec ullus, nisi qui extra, (addo etiam, contra quoque) ordinem sit. Affirmat Rex, p. 56. Rom. Pontificem esse Antichristum. | At Christus Jo. v.
dixit ad Judsos, “ Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis me, si
alius venerit in nomine suo illum accipietis" Ex quo loco colligunt S. Patres
. .. Antichristum recipiendum esse a Judseis ut Messiam; satis autem constat
Pontificem a Judeis nunquam habitum esse pro Messia. Proinde ex sen-
tentia Christi Antichristum non esse.—[Bell Apol. pro Hesp.] p. 6. (Op.,
tom. vii. col. 708. A.]
9. Excipit tertio, Fidei defensor esse non potest, Com- [pe Aui mittit enim in fidem, qui Pontificem, in loco, affirmat Znti- Medi: chrisium. Is autem Antichristus esse non potest. Nom tentia.)
enim a Judaeis pro Messia suo habitus. Habendum autem pro
Messia Znlichristum ἃ Judzis. E quibus postquam conjectanea quzdam
quid de Patribus.
pascere dominicum gregem; si fuit timoris indicium negare pastorem."— S. Aug. in Evan. Joan. Tract. cxxiii. sect. 5. Op., tom. iii. col. 2462. B. C.]
* [Χρῆναι γὰρ ὕντως φημὶ καὶ τὴν κεκρυμμένην ἐν τούτοις διερευνῆσαι διά- roux οὐκ εἰκῆ γεγράφθαι καὶ ταῦτα, ὠδίνει δέ τι πάλιν Ó λόγος, καὶ τῶν προ- κειμένων Ó vous ἔχει τι πάντως τὸ ἐνδο- μυχοῦν᾽ ἣ γὰρ οὐκ ἐρεῖ Tis εὐλόγως, μόνον ἐρωτᾷ τὸν Σίμωνα, καίτοι τῶν ἄλλων παρεσταίτων μαθητῶν, διὰ ποίαν αἰτίαν ; «ί δ' ἂν βούλοιτο δηλοῦν τὸ, Βόσκε τὰ ἀρνία μου, καὶ τὰ τούτοις ἀδελφά. - Φα- μὲν οὖν, ὅτι κεχειροτόνητο μὲν ἤδη πρὸς τὴν θείαν ἀποστολὴν ὁμοῦ τοῖς ἑτέροις μαθηταῖς ὁ θεσπέσιος Tlérpos: αὐτὸς γὰρ αὐτοὺς ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς ὁ Χριστὸς ἀποστόλους ὠνόμασε κατὰ τὸ γὙεγΎραμ- μένον ἐπειδὴ δὲ πραχθῆναι συμβέβηκε τὰ τῆς ᾿Ιουδαίων ἐπιβουλῆς, καί τι με-
Et huic rei, notat nescio
ταξὺ διεπταίσθη xal γέγονεν, (ἀκράτῳ γὰρ δείματι καταληφθεὶς ὁ θεσπέσιος Πέτρος ἠρνήσατο τρὶς τὸν Kvupior) θερα- πεύει τὸ πεπονθὸς, καὶ ἀνταπαιτεῖ ποι- κίλως τὴν «is τρίτον ὁμολογίαν, ἀντί- σταθμον ὥσπερ ἐκείνῳ τοῦτο τιθεὶς, καὶ ἀντίῤῥοπον τοῖς πταίσμασιν ἐξαρτύων τὴν ἐπανύρθωσιν..... οὐκοῦν διὰ μὲν τῆς εἰς τρίτον ὁμολογίας τοῦ μακαρίου Πέτρου τὸ ἐν τριπλῷ γεγονὸς eis ἀκάρνησιν κατηρ- γήθη πλημμέλημα: διὰ δὲ τοῦ φάναι τὸν Κύριον, Βόσκε τὰ ἀρνία μον, ἀνανέωσις ὥσπερ τις τῆς ἤδη δοθείσης ἀποστολῆς αὐτῷ γενέσθαι νοεῖται, τὸν μεταξὺ λύου- σα τῶν πταισμάτων ὀνειδισμὸν, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας μικροψυχίαν ἐξαφανίζουσα. —S. Cyril. Alex. in Joan. cap. 21. Comment. lib. xii. Op., tom. iv.
pp. 1118. E, 1119. A. B, 1120. A.B.];
* [ Pref. Monit. ) p. 50. ( Vide supra, p. 17. not. *.]
22 AD CARDINALIS BELLARMINI
libavit, laxe nimis concludit, Proin ex sententia Christi Papam Antichristum non esse. Quasi quicquid Patres de re ventura conjiciunt, statim pro sententia Christi sit habendum. Recipiendum quidem a Judzis 4/ium illum, (quicunque tan- dem is sit) dicit Christus, dicunt Patres; Recipiendi autem modi plures sunt; ut recipi possit multimodis alius ille, nec pro Messia tamen reputari.
Sed cur in eo loco fatiget se quisquam? Venit Alus, nempe Theudas": Alius, nempe /Egyptius*; Alius, Barchozba? scilicet : Alii przeterea impostores multi venerunt non multo post, in nomine suo venerunt, recepti sunt: quod, ad Christi prophetiam complendam, ad loci sensum eruendum satis, ut expositione illa nihil opus, Δι (id est) Antichristus.
At Patres tamen sic colligunt. | Imo conjiciunt alicubi tale quid, non colligunt. | Quis enim ex “4110, voce tam gene- rali nec ullo modo restricta, colligat AÁntichrstum? Aut quis Esse Antichristi pendere faeiat ab haberi Judseorum? Sit modo ; abeant illi, ne habeant, non valde interest. Non colligunt igitur, augurantur modo, et tanquam de re futura conjecturas suas interponunt. Audi Cyrillum, Hec ratio a Salvatore dicta prophetice, tempore suo reipsa veritatem habebit*. Et cum sententiam suam apponit, Zinc arbitror, inquit. Ita arbitrii modo res, apud Cyrillum. Quid Ambrosius? Quam- obrem ez circumcisione vel (leg. aut] circumcisum illum venire sperandum est*. Sperandum ; spem ergo dicit, rem non affir- mat, sed tale quid fortasse fore ominatur. Irenzus autem quid? 4ltum dicens Antichristum : quoniam alienus est a Deo [leg. qui alienus est a Domino], et ipse est iniquus Judez*, quia Domino dictus est, quoniam Deum non limebat, nec [neque] hominem reverebatur, ad quem fugit vidua oblita Dei (id est) terrena Jerusalem*. "Viden', ut unica periodo,
* [Act. Apost. v. 86.]
* [ Act. Apost. xxi. 38.
[Euseb. Hist. Eccl. lib. iv. cap. 6. p. 145.]
* [n Joan. [Evang. tom.] i. (lib.] iii. τὰ 6. [ςο]. 705. Op., Latine. Paris, 1573. ᾿Εντεῦθεν, οἶμαι, συνεὶς καὶ ὁ uaxd- pios Παῦλος ἀληθέΞ τι φησὶ περί τε τῶν ᾿Ιουδαίων, καὶ τοῦ τῆς ἀνομίας υἱοῦ, ' AyO" ὧν τὴν ἀγαπὴν τῆς ἀληθείας κ. τ. λ. (2 Thess. ii. 10—12.) ᾿Απόδειξις τοί- vvv TOU μὴ λόγοις εἰκαίοις βεβλῆσθαι τοὺς Φαρισαίους παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν
τὸ ryan s ἘΡΟΎΡΑΤΟΣ ἐσομένον κατ᾽ οἰκεῖον καιρὸν προφητείαν εἴσφερον. —8. Cyr. Alex. Comm. in Joan. (cA. v. ver. 48.) lib. iii. cap. 2. Op., tom. iv. p. 262. B. C.]
* [Hilarius Diaconus (vide Cavei Hist. Lit. tom. i. pp. 217, 263.)] in 2 Thess. c. iii. [ (leg. 1i.) apud S. Ambr. Op, tom. ii. Append. col. 286. B.]
Luke xviii. 2.
* (8. Iren. contr. Hsr.] lib. v.
[cap. 25. p. 323. col. 2.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 2983
duo hi inter se cohereant? ut si, 4liws, hic in Joanne, Antichristus ; et Judex ille iniquus in Luca habendus sit pro Antichristo et Messia Judzeorum. Verum enim, Állegoriz modo sunt hs, (quis non videt?) et conjecture mers: nec secus habendz. Aliter enim habendi Patres, cum Commen- tarios in Contextum, aliter, cum vaticinia de futuris scribunt, etsi hzec ipsa scribant in Commentariis.
Illa sunt apud Patres multo magis liquida: apud Hierony- mum de Sede Antichristi Roma? : apud Ireneum de numero nominis Aaretvos. Valde verisimile, (inquit) quoniam verissi- mum [leg. novissimum] Regnum hoc habet vocabulum. | Latini enim sunt qui nunc regnant.^ Apud Chrysostomum, de tem- pore : Vacantem imperii Principatum invadetí: qux tamen, si quis premeret, spargi (credo) diceret illa Cardinalis, non col- ligi : nec ea statim pro Christi sententia habiturus esset.
Quanquam, quicunque demum 24J/ius venisset in nomine suo, non immerito forsan Antichristus indigitari posset: sed, de multis illis Antichristis, de quibus Joannes in Epistolas, e quibus, non nemo forte recipiendus a Judzis pro Messia, nisi jam etiam olim receptus sit. At magnus Ille, (de quo nobis sermo) non modo iius, (nimis angusta ad illum, nimis blan- da vox hzc, 4lius) non 4lius, non diversus ille modo; plane adversus erit, atque (ut eum vocat Apostolus) ἀντικείμενος. Longe vero inter se remota, Z4lius Christus in Epist. ad Cor. : et Antichristus, in Epist. ad 'Thessalon!. Inter duo hzc, lata (ut vides) distantia pene ex tota diametro.
Verum, sit, ne sit Zn£ichristus, nihil hoc δὰ Christianam fidem, de qua instituerat dicere Cardinalis, cum non proponat hac sua Rex quasi res fidei, sententiam modo de re suam aperiat. "Verba ipsa ipsius sunt: JNolle se rem hanc Chris- tianis omnibus ad credendum necessariam urgere, sed quid de toto hoc negotio sentiat, nude et simpliciter explicare. Quz
* [* Lege Apocalypeim Joannis et Vide not. Vallarsii quid de muliere purpurata, et &cripta
sius expunzit. ad loc. ]
in ejus fronte blasphemia, septem .
montibus, aquis multis, et Bab E cantetur exitu, intuere."] — Epist ne et Eustochii] ad Marcell. [apud Hier. Epist. Ep. xlvi. Vall. (al. xvii.) sect. 11. Op. tom. i. col. 206. A. Hsec quoque olim totidem verbia repeteban- tur ad calcem Ep. xliii. Hieronymi ipsius ad Marcellam, e qua ea Vallar-
S. Iren. contr. Her.] lib. v. [cap. 80. p. 329. col. 1.1 ! ['Ora» δὲ αὕτη loe! ἐπιθήσε-
ται τῇ ἀναρχίᾳ. S. Chryst. Hom. iv. in 2 Thesa. ii. Op., tom. iv. p.285. lin. 30.]
€ 1 John ii. 18.
* 2 Cor. xi. 4.
! 9 Thess. ii. 4.
* [* Nolo rem tam obscuram ot in-
19
24 AD CARDINALIS BELLARMINI
quam vim habeant, post visuri sumus: an scilicet Pontifex, non ἃ Christo 44/ius sit; (de quo nemini dubium est :) sed, an Alius sit ab Antichristo.
Atque hzc, Cardinalis acies prima, in qua vides (Lector) Triarios ejus, quos magno judicio selegit, in primam, quz acerrima solet esse, coitionem. |. Ut "Transubstantiationi primo cautum sit. Tum, Petrus, ut Monarcha sit. Papa ut Antichristus ne sit. Pro primo, Hoc est corpus meum. Est (id est) non est, nisi convertatur, Convertatur (id est) transubstan- lielur in. corpus meum, μὲ recte docet. Concilium Tridentinum, Sess. 19", Pro secundo: Pasce (id est) Regio more impera ?: Reges proscribe, proculea, macta. Pro tertio: 44lius (id est) Antichristus. "Tribus his salvis, res Christiana stat: negatis, labascit, Hui quam cito?! 'Tria hzc qui defendat, Ajax sit fidei Christiane : Qui secus, expungi stylum illi, ne Z2dei De- fensor sit. Hic est enim Cardinali Tripos Christianitatis suze.
Omitto csetera, quee Hex in... Prefatione... negat, ut Intercessionem Sanctorum, Missam, Purgatorium, Indulgentias, &c. Qus qui negat, eum Catholicum ... non esse ... non solum docti sed etiam idiote Bciunt.—[Bell Apol. pro Resp.] p. 6. ( Op., tom. vii. col. 708. A.B.)
Omittlil cetera: poterat et ista, non minus. Non enim tam speciosa, ut vel in calce libri, nedum in fronte collocari opus esset. Quanquam, quz hic dicit omitfere se, (ut est labili memoria) resumit post omnia. Et nos ibi, ut hoc jam loco hzc, ita illo etiam illa omitti potuisse, nescio an idiotis ejus, eruditis (spero) probaturi sumus. Non enim (credo) illis scribit hec tam elumbia, nec aliud toto hoc scripto suo videtur agere, quam ut Jdiotas suos conservet in Idiotismo suo.
Quod fides, quam Rex defendit, non possit vere dici Catholica, —
[ Quee ait Quorsum vero negotium sibi jam det Cardinalis, ut probet roi olig,] DOM esse, quam Rex defendit, Ca/Aholicam fidem : Quz, si Christiana non est, Catholica esse non potest? Recte enim sic procedit consequentia, Non Christiana, non ergo Catholica. At vitiose illa illius, cum Tortus esset, Cum non sit Catholicus,
nis ad credendum necessariam urgere." ^ [ Vide supra, p. 19. not. f. —Pre»f. Mon.] p. 56. [p. 70.] ? [ Terent. Eunuch. i. 2. 98.
volutam, tanquam omnibus Christia- m Iria Bupra, p. 16. not. D . ! [Vide supra, p. 15.
APOLOGIAM RESPONSIO. 2D
Christianus non est?. Latior enim vox Christiani, ad omnes 20 diffusa, qui Christo nomen dederunt in Baptismo. Moneo
hic Lectorem ; duo jam sunt Cardinali, Christianus et Catho-
licus, dudum non erant: Errorem hunc suum videtur jam recognoscere, dum distinguit ipse duo hzc, dum duo jam illi
sunt, Catholica et Christiana. Sit vero venia confitenti. Nisi
illud forte fuit, cum vidit se in Christiana fide tam jejunum fuisse, experiri etiam vult, an si Catholicam assumeret, magis
ei meliusve fortuna responderet.
— intelligi potest ex definitione quam tradit Vincentius Lirinensis . . . lllud
enim dicit esae Catholicum quod semper et ubique creditum est. — [ Bell.
Apol. pro Resp.] p. 6. ( Op., tom. vii. col. 708. B.]
Ubi Lirinensi primum assentimur, de cujus definitione lis nulla nobis. Quod obtinuit semper et ubique et apud omnes : quod semper et ubique οἱ ab omnibus creditum est ^, Catholi- cum esto. Qua una regula surreptiti:2: omnes opiniones vestre jugulantur. Nominatim priores tres: Tiansubstan- tiatio enim vesíra non semper: Non enim per duodecim szecula. Primatus non ubique: Non enim Oriente toto. Alius autem, ut nlichristus sit, nec semper nec ubique: totaque res conjectura est.
Certe autem per mille quingentos annos, ne nomen quidem Protestantium auditum est.—[Bell. Apol. pro Resp.] p. 7. [Op., tom. vii. col. 708. B.]
Certe autem (inquit) per mille quingentos annos, ne nomen (Unde or- quidem Prolestantium auditum. | Certe autem, nomen Jesui- erp dE tarum adhuc pauciores numerat, nec per aliquot post annos tentium.] auditum est, quam Profestantium : quos tamen siquis Catho- licos negaret, pungeret (credo) Cardinalem, cui etiamnum Jesuitici sanguinis nonnihil bullit cireum prsecordia. Certe autem nos de Protestantium nomine fidei articulum non facimus: at vos de TVransubstantiationis, cujus per mille tamen ducentos annos ne nomen quidem auditum. | Quare vos ista potius, nos quidem non feriunt. Profesiantium nostris nomen ab eventu fuit: Errores enim tum quosdam, et abusus, non diutius tolerare velle se, sed jam tollere, pro- testati sunt: csetera vero, qui sana, (erant enim sana tum pleraque) vobiscum retinere. Ab hac protestatione nomen
» (Resp. Tort. p. 97; et Bell. Op., 4 (Vincent. Lirin. Comm. cap. ii. tom. vii, col. 688. C.) p. 6. Oxon. 1837.]
4]
[Artieuli, uos Rex efendit,
minime
novi, ]
nedum ille de Pri- matu Re- gio. ]
26 AD CARDINALIS BELLARMINI
acceperunt: non inhonesto autem facto hoc, ut, 8 quo vestris nuper nomen inditum, ut dicerentur Pwlverarü. — Salva autem protestatione hac (quod Cardinalem non latet) haud ulla est fides nostra, nisi qui vestra est, vel esse debet: vetus scilicet illa Catholica, duobus 'Testamentis, tribus Sym- bolis, quatuor Conciliis comprehensa: tantum, ab opinionum quarundam commentis, et abusuum corruptelis, quie partim vitio temporum, partim. hominum incuria, vel in ipsam Missam irrepserunt, (fatente rem Synodo vestra ipsa Tridentina!) pristino splendori restituta. Inde adeo, Reformatam modo religionem dicimus, non formatam de novo. Renovatores modo sumus, non ANovatores. Et vos, si eadem illa reformari sineretis apud vos, in quibus nobiscum non estis, (in plurimis enim nobiscum estis) rediret Orbi pax. Nec enim Protesta- lionis illius vis alia, neque diutius vim habitura, quam tan- tisper dum illa instaurentur apud vos, quz» sic femporum vitio, hominum incuria, abierunt in abusum.
Ac ne de omnibus Articulis novis, quos Rex defendit, disputationem sus-
cipiamus —
Non vult tamen omnes 4riiculos Regis novos ezcutere Cardinalis. Qui potest omnes? cum nec unus ibi novus sit. Qua figura, facile agnoscas Tortum fuisse, Antiquum enim obtinet, ut nolle se dicat, quasi, si velit, possit; cum plane id non possit, ne si velit quidem maxime. Nec unus (inquam ;) nec ille aculeatus, de summa Regis ad Ecclesiasticas res potestate, novus est: quem toties vellicat, sed quoties id facit, cruentat sibi digitos semper, ut prestet non attigisse.
— ille certe primarius —
Neque tamen articulus ille primarius apud nos, sed ne articulus quidem: inter ὀρθὰς δόξας potius, quam fidei arti- culos: utpote de exteriori modo regimine, qua humanam opem et auctoritatem exposcit atque admittit Ecclesia. Nobis enim non tam articulosa fides, quam vestris hominibus, qui ad Theses singulas crepant, Es! de fide. Vobis, quibus datum est vestra omnia in eodem lumine videre, quibus vestra omnia, ab eodem proponente infallibili habere, abundare licet articulis ad arthritim usque: nobis non licet esse tam articu-
* [Conc. Trident.] Sess. xxii. [De- — celebr. Misss.—Conc. tom. xiv. col. ceret. de Obeervand. οἱ evitand. in — 856. C.]
APOLOGIAM ΒΕΒΡΟΝΞΙΟ. 27
latis, quibus non contingit ita esse collustratis, aut propo- nentes habere sic. infallibiles. Nec sic ergo singula trahimus ad fidem: sat est, de quibusdam Religionis capitibus cum Apostolo πιστεύειν, id est, credere: de aliis πείθεσθαι, per- suaderi modo, quz tamen infra fidem subsistant. Satis ergo nobis, vel si extra fidem sit, dum inter orthodora modo dogmata locum habeat.
— et proprius Anglorum, de primatu Regis in gpiritualibus ....
Tum, neque nostrum hoc dogma, primum: idem olim (Qui a populi Dei fuerat, nempe Judeorum. Nec Regibus 4nglis imis] proprium, nisi quia reliqui uti nolunt jure suo. Commune autem et reliquis futurum, cum jure suo uti volent; volent autem cum videbitur; videbitur cum res feret; cum simili pulvere perspersi fuerint, utentur tum jure suo; atque adeo, jam jam utuntur reliqui, qui ἃ nobis sunt, etsi non titulo 929 forte; at praxi, et reipsa tamen.
. . . Adeo recens est, ut primus auctor ejus nostro tempore vixerit, Henricus videlicet Octavus Rex Anglorum.—[ Bell. Apol. pro Resp.) p. 7. (Op., tom. vii. col. 708. B. C.]
Sed nec recens est, qui tantum abest, μέ sil annos mille [non ab quingentos a Christo nato, ut annos mille quingentos ante VIL pad natum Christum fuerit. Nec uctor ejus Henricus Rez um suum ὃ : , habuit.) nostro seculo: sed Moses suo; qui exuto Sacerdotio, Áaroni tamen praefuit: quique, cum Legis Exemplar Regi traderet, cum eo sic tradito summam Religionis, (qus: prima summa- que legis pars est,) custodiendz, et custodiri faciendze potes- tatem tradidit.
Ipse primus abnegata obedientia Summi Pontificis se Caput Ecclesie Angli. canse nominari, et agnosci ,voluit. — (Bell. Apol. pro Resp.) p. 7. [Op., tom. vii. col. 708. C.]
Nec distinguit hic commode Cardinalis, cum rem autumat tum primo natam vel datam, cum, aliquandiu forsan inter- missa, postliminio revocata est. Penes enim Reges Israelis fuerat potestas hzc: penes Christianos Cssares: penes et nostros hic in Britannia. Αὐ Pontifex ad tempus occuparat, per fraudem, an vim, an utramque? Quare, ut male fidei possessor. Monitus de eo Rex, opportune autem monitus, cum Clemens VII. causam ejus quandam de anno in annum
928 AD CARDINALIS BELLARMINI
duceret, atque ita illderet Regi: factum inde, ut Hen- ricus VIII. noster revocaret ad se, quod suum erat: Nec id tamen prius, quam edito libro (quem * De vera obedientia? conscripsit tum Stephanus Wintoniensis Episcopus*, vir eo seculo magni inter doctos nominis) cause Regiwm justitiam Orbi Christiano abunde satis probasset. Cui libro, nec dum responsum a vobis, vestri hominis. Docetur ibi, non recens opinio hzc, sed jam usque ἃ Mosaicis ducta temporibus ; et antiquos satis auctores habuisse ex prisco ssculo, annos bis mille, bis quingentos priusquam Rex Henricus VIII. vel Clemens VII.,.diu etiam, antequam vel Nwme Regis, vel Pontificis in orbe, vel Rome etiam ipsius nomen auditum est.
Cujus rei testes sunt omnes ejus temporis Historici, Jo. Cochl»»us . . . de vita Lutheri, Laur. Surius in Hist. nostri temp.— [Bell. Apol. pro Resp.] p. 7. [Op., tom. vii. col. 708. C.]
Atque hzc (sat scio) Cardinalem non fugiunt, nec erat cur Testes illos suos conductitios hic vel nominaret, Cochlzeeum et Surium: quorum ille, maligno in Regem animo (quod vel scripta ejus virulenta testantur: alter hic fabulosus, et novse Legende Concinnator; uterque, hospes et peregrinus in lepublica nostra.
Sed unum Auctorem preterire non possum, qui scribit ea quibus inter- fuit. Is est Mauritius Cheneyus [Channei, (apud Bell. Op.)] Anglus Car- thusianus, in li. de vita, et martyrio Carthusian. c. 9.... Et cap. 10. Bcribit missum fuisse D. Tho. Cromwellum, cum aliquot Consiliariis ad tres Monachos Carthusianos in Turri Londinensi carceratos, ut eis pro- poneret Decretum Parlamenti, quo jubebantur auctoritati . . . Papse renun- ciare, et solum Regem in Caput Ecclesie recipere. Cumque... respon- dissent... 8e consensuros... in quantum lex divina permiserit; sub- junxit ille, nullam exceptionem admittam, sive lex divina permiserit, sive non. Replicaverunt nostri . . . Ecclesiam Catholicam aliter semper tenuisse. . .. Respondit ille, Non curo Ecclesiam, vultis consentire annon ?—(Bell. Apol. pro Resp.) p. 8. (Op., tom. vii. col. 708. D. 709. A.]
At, utroque longe pejor is, à quo tamen hausit uterque fabulas suas, Carthusianus transfuga, Illustris Auctor scilicet : Channei eum editione prima dixerat Cardinalis (atque ita se scribit ipse libro suo ;) in secunda Cheneyum : post vero, libri ejusdem in calce, inter errata, exit nobis repente novo nomine Chauceus: homo, ut videtur, non minus fidei quam nominis incerti. Is, cum civis perditus vertisset solum ; aliquid ei mentiendum erat, ut stipendia mereret Patris in majore Car-
* [Vide Stephani Gardineri Ep. Faecic. rer. expet. et fugiend. tom. ii. Winton. Orat. de vera obedientia apud — p. 802. seq.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 29
thusia, qui eum aliquo in angulum amandaret, ubi pisciculos exul esitare posset. Lege Lector, quze vel exscripsit hic Car- dinalis ex suo Channei, Cheneyo, Chauceo, scies Carthusiani mendacia esse, ita squammas habent. Adeone enim obtusum esse quenquam, aut infelici genio, cui stultus hic Monachus fidem faciat, Cromwellm, Principem tum in Republ. virum, (qui nullo sane natalium splendore, sola ingenii prz- stantia, maturitate judicii, et in rebus gerendis dexteritate summa, ad summos honores pervenerat,) ita vecordem fuisse ; ita, qui cum illo erant, Consiliarios Regios insensatos, ut hzc ills verba excidere possent, Sive lex divina permittat, sive non, facite? Et illa: Non curo Ecclesiam ; vultis, annon ὃ Quam vero crassum hoc et squammosum mendacium ? Sive lez divina permillat, sive non.
Quid opus autem? 1. Cum Quinquennio ante in Synodo [s majori definita res fuisset: qua tum in Synodo, Roffensis et ipse p, f, ap. subscripsit. 2. Biennio vero ante, Decretum denuo renova- probatum tum in Synodo altera, (nempe, Jus illud Regium Legi divine tn] apprime per omnia consentaneum?.) 8. Cum ad Crucem Pau- linam (qui locus est ad conciones habendas toto Regno cele- berrimus) Episcopi id ipsum singuli, ex Ambone, Lege divina permissum docuissent*. 4. Cum id ita esse étiam, cAirographo
quisque suo atque juramento confirmassent?. 5. Cum annum
* (Vide Concessionem factam in Synodo Provinciali per Clerum Cant. Prov. αν. 1530. apud Wilk. Conc. tom. iii. pp. 742—744.: ubi ita legi- mus, ''Cujus Singularem protectorem unicum et supremum Dominum, et quantum per Christi legem licet, etiam sapremum caput ipsius jestatem recognoscimus." Voluerat Henricus concessionem his verbis concipi ; *Cu- jus Protector et supremum caput is solus est.' *'' Ille" autem “ de supre- matu regis conceptus haud bene pla- cuit przelatis et clero, inde eum modi- fieari voluerunt. ler tres itaque Sessiones cum consiliariis regiis ratio inita fuit, quomodo Regis animum flectere possent ad mollioribus verbis exprimendum articulum. Rex autem per Vicecomitem Rochefordise eum hoc modo conceptum remisit; * Cujus
rotector et supremum caput post Deum is Solua est; ac ulterius col- loquium cum przelatis et clero super eo negotio habere recusavit. "Tan- dem die 11 Februarii Archiepiscopus
articulum de suprematu regis in Sy- nodo proposuit his verbis, * Ecclesise et Cleri Anglicange,cujus,' etc. (ut supr.) Cui reverendissimus consensum fra trum suorum requisivit, dicens, ' Qui tacei, consentire videtur, Ad quod dictum quidam respondebat, * Itaque tacemus omnes." Unanimi igitur con- sensu utraque domus huic articulo subscripsit." — Wilk. Conc. tom. iii. . 725. Vide quoque Concil. Cleri rov. Ebor., et concessionem ejusdem ibid. pp. 744,745.; et Protestationem Tunstalli Epis. Dunelm. p.745.]
" [Vide Instrumentum de Submis-
$ione Cleri 4.p. 1532. (Wilk. Conc. tom iii. p. 764.) et Convoc. prelat. et Cler. Prov. Cant. a.p. 1534. (ibid. 769.) * Piae Tonstalli Concionem apud Foxii Act. et Monum. lib. viii. p. 1060., et Longlandi Concionem, ibid. pp. 1097 — 1100. Lond. 1583.]
[Vide Fidelitates οὐ Juramenta, apud Rymeri Foeedera, tom. vi. par. 2. pp. 194—209. Hagee Comit. 17465. ]
30 AD CARDINALIS BELLARMINI
jàm ante, in utraque Academia Cantabrigiensi* et Oxoniensi^, agitata diu res, ac conclusa tandem fuisset (lege divina id Regi licuisse. 6. Cum nihil horum in angulo gestum sit, sed in urbe Regni primaria (in qua et Carthusiani illi Mona- sterium suum habebant) quid opus, Sive lex divina permittat, sive non? Poterant enim lege divina vel maxime permis- sum affirmare Consiliarii : nec poterant, id ita esse, Monachi tres ignorare. Quid vero opus, Non curo Ecclesiam? Cum Ecclesiam Anglicanam universam, cum tot haberent summos viros, eruditionis laude (quam late patet orbis Christianus) notissimos: Warhamum Cantuariensem, Leum Eboracensem, Tonstallum Dunelmensem, Stokesleium Londinensem, Gar- dinerum Wintoniensem, Longlandum Lincolniensem, Westum Elensem, Clercum Bathoniensem, Hethum, Bonerum, Foxium, Clerum denique totum ; quos tribus istis misellis et semidoctis Monachis opponerent. Quisquam ut hzc credat Carthusiano pro Carthusianis suis, contra Consiliarios Regis mentienti ?
1. Credat ergo et illa, quse in eodem libro^ ubique scatent, mendacia. De suo ibi quodam Commonacho, qui peregrina- tus in terram sanctam, captus ibi ab Agarenis est, carceri traditus, postridie scilicet occidendus: ubi, cum Imaginem quandam Dive Catharina in vdibus suis paternis cogitasset, eamque crebris suspirüs pro liberatione invocasset, ac in sup- plicatione illa sua incidisset in somnum ; evigilans, invenit se in paternis «dibus ante imaginem illam sedere, per immensa maris οἱ terrarum spatia subito translatum, non sine grandi miraculo.
2. Grandius illud tamen. Eundem quoque Tynzbi raptum quodam tempore in Paradisum, uli audivit verba ineffabilia, (eadem proculdubio, quse Paulus) etiam, quod Paulo non datum, multos ibi agnovit familiares olim suos. Εἰ scribit (ait Cardinalis) ea quibus interfuit: qui raptui tamen illi in Paradisum (credo) non interfuit".
z [Vide Academis Cantab. determi- nationem adversus suprematum Papse. Wilk. Conc. tom. iii. p 111, 772.]
* [ Vide Protestat. Univ. Oxon. quod Romanus Episc. non habet majorem aliquam jurisdict. sibi a Deo collatam iu hoc regno Anglie, quam quivis
. aliusexternus Episcopus. —Wilk.Conc.
tom iii. pp. 775, 776.)
P [Pasaio xviii. Carthusianorum in Regno Ánglime (per Mauritium Chan- ney) apud Histor. aliquot nostri ezeculi martyrum. Mogunt. 1550.] cap. 7. Guliel. Tynzbi. fol. xxxiv.]
* Cap. eodem. [fol. xxxv. 8.
APOLOGIAM RESPONSIO. 21
8. Credat et hoc. Alteri etiam ibi, postquam attediatus exisse! a. vesperis deambulatum in Capitulo, Àmaginem Cruci- fixi in pariete circumegisse se, et posteriora sua subito illi obvertisse, quasi averteret se totaliter ab eo?.
4. Credat: Alteri cuidam Bufones magna copia asseclas, (nune reptantes, nunc salientes,) commensales ac convivas in mensa, contorales in lecto fuisse per mensem integrum, qui et ἐπ discum ejus (Monacho enim huic, patina discus est) prosili- rent, nec lesum tamen ab eis toto hoc tempore*.
5. Credat denique et hoc: Hostiam, quam Monachus alter peste correptus, et morti jam proximus, sumptam aliquandiu post retinere non posset, sed vomitu rejecisset, cum omni ejecta immunditia collecíam fuisse, in eaque biduum totum jacuisse : triduo autem post expurgatam, repositam in loco sacro : eoque, nescio quot de ccelo Sanctos nocte Hostiam illam rejecta- 90 neam veneratum venisseí ^ Quo audito, motum Houghtonum (de tribus illis, quos ita celebrat, unum) posíposito timore naused&, moz se, cum omni alacritate, ad celebrandam Missam preparasse, sub qua et Hostiam illam reverenter οἱ affectuose hausisset. Subdit autem, Sed quam praeclarus iste sibi calix esset, nemo scit nisi qui accepit. Certe si credat heec Cardi- nalis, jubebo medicos quzrere, annon illi polypus in naso: adeo necesse est, omnem odorandi sensum periisse ei, cui mendacia hsc tam pisculenta non suboleant.
Quomodo autem Catholica est, id est, semper credita, si ante annum
1535. audita non est?—(Bell. Apol. pro Resp.] p. 8. (Op., tom. vii. col. 709. A.]
Post vero, quzestione nos opprimit. Quvomodo autem Catho- (Primatua lica est, id est, semper credita, si ante annum millesimum quin- sc ib gentesimum trigesimum quintum audita non est? Nos vicem novus] 1}}} referimus. Quomodo autem T7Yansubstantiatio Catholica est, id est, semper credita ? quomodo Concomitantia ? quomodo species unica? — Et vix tempero me, quin admoveam Quomodo hoc, pluribus vestris novitatibus. Sed respondeo; Creditam eam semper, vel ante annum ter millesimum. Testem cito e Schola vestra Joan. Parisiensem, qui, ante annos jam trecen- tos, fassus, In veteri lege Sacerdotium potestati Regie subjectum
3 Gregorius, cap. 8. [fol. xxxix. a. ! Cap. 2. [fol. xvi. a.] * Joh. Dailei, cap. eodem. [fol. ε Joh. Houghton, ἣν xvi. &.] xxxix. b.] ^ [Ibid. fol. xvii. b.
[a Carthu-
sianis
haud reji-
ciendus.]
26
[Illi pro martyri- bus non habendi.)
32 AD CARDINALIS BELLARMINI
fuisse. Sacerdotes etsi tum. inungerent Reges, tamen indtübi- lanter Regibus subditos fuisse. — Verum, sine Jesuita nihil fit. Responde ergo Salmeron. Potestas spiritualis legis nature, vel Mosis, minor erat Regia potestate in Veteri Testamento, et ideo etiam summi Sacerdotes Regibus subdebantur*. Quomodo ergo Catholica non est, id est, ab initio semper credita ?
Vel si nova non est, sed antiqua, cur Sancti illi Martyres novitatem ejus ita exhorruerunt 1—[Bell. Apol. pro Resp.] p. 8. [Op., tom. vii. col. 709. A. B.]
Tum, altera quzstione rem conficit. δὲ nova non est, sed antiqua, cur Sancli illi Martyres novitatem ejus ita exhorrue- runt ? Quia scilicet-Monachi erant. Αἱ Academis, at Clerus totus, at tot eruditi sanctique Episcopi, tot in Regno passim primarii viri, nullam in ea novitatem, quam horrere, antiqui- tatem potius, quam venerari possent, edocti, statim agnove- runt. Αἴ hi, Monachi erant, Brunonem solum eallebant, de Missa syllabatim dicenda, et de piscibus arte corrumpendis, ut averso stomacho concilari possent. Quid de movitate esset, quid de antiquitate, nesciebant. — Carthusis, talia cure 10n Sunt. Nam, vel si Conciones illas tam crebras tam cele- bres audiissent, si Academis utriusque, si utriusque Synodi Decretum legere atque intelligere potuissent, cessasset illis horror statim omnis: vidissent, non novum hoc aut recens, Legem autem id divinam permittere: vidissent et Ecclesie auctoritatem curare se, et juramentum tamen jurare potuisse. Chauceum vero vel Liber 'De vera obedientia? Gardineri docere potuisset, vel, (qui tum in vivis erat) Salmeron ipse; et dogma hoc, et vero praxin cjus non novam, sed ab antiquitate usque ultima: jam inde enim a Lege naturali et Mosaica, id est, ab initio semper fuisse sic.
Martyres vero Sanctos cur eos appellat Cardinalis, qui fidem suam professi non sunt? Imo (qua ab ipsis fuit) fidem hanc suam plane abnegarunt? Nam, cum pro Tribu- nali caput esset Actionis in eos, quod vicesimo die Aprilis in Arce Londinensi coram diversis Regis subditis dixissent, Ecclesi€ Anglican: primatum Regi non concedendum!; ne- gare factum singuli, nec se tale quid dixisse unquam, et (quz
! [Jo. Paris.] De Potestate l.et οὐ Secul. Tract. 1xiii. LOT a tom. xii. Papal. c. xix. [apud Goldast. Mon., [v. 428. col. 1. Col. Agr. 1604.]
tom. ii. p. 164} | Ex Archivis Regni. k [Salmeron| De Potestate Eccles.
APOLOGIAM RESPONSIO. 98
fori nostri formula est) sese in nullo inde culpabiles. Ut Testibus tum opus, ut tabulis agendum fuerit, quibus egregii illi Martyres Confessionis fidei suz& convincerentur. Certe Martyres, ipsi testes esse, non testibus convinci solebant. Et vobis tamen hi Martyres sunt, qui non ausi palam et libere testari fidem suam, sed tergiversari coram Judice, negare rem penitus, (quod ex Regni Archivis constat) quique, nisi con- victi testibus, cuticulam servassent probe, et Martyrii gloria non illibenter caruissent. Houghtonus quidem, qui cum omni alacritate, et. affecíuose ad vomitum illum confratris sui, non cum pari vel alacritate, vel affectu ad Martyrium accinxit se, sed enim qua potuit, detrectavit. :
Non [neque] solum fides ista Regis non est Catholica, quia non semper credita, sed etiam quia non ubique credita, Fides enim Catholica, ab initio Apos- tolicee preedicationis in universo mundo... fructificare cepit. ... Neque huic veritati repugnat, quod hrzereses quoque in universo mundo sunt.— [ Bell. Apol. pro Resp.] p. 8. [Op. tom. vii. col. 709. D.]
2. Semper non successit, quid ubique? (Nam, ab omnibus, Romana Cardinalem pungeret.) Philosophatur vero hic Cardinalis, et RE docet Lectorem suum, quid sit wbique; nempe ín universo nec ubique
eadem. ]
mundo. Verum enim, quia qui jam est, Romana fides per universum mundum nec diffusa modo est, nec fuit unquam, Hreses quoque etiam ín universo mundo sunt, restringit porro ubique hoc suum, non enim satis esse si ubique sit, nisi ubique sit eadem. 'Tum, ex signo hoc, suam Romanam fidem vere proprieque Catholicam esse. Qui potest, cum ubique non sit? Non enim in bona Europe parte, cujus media prope pars in nostram HEeformationem consensit. Non in Grzcia vel Oriente toto, ubi tres Patriarch: negant Christia- —.27 , nam fidem de Primatu Petri ad mentem Cardinalis, ut inde scilicet Pontificis Monarehia consequatur. Non apud Ruthe-.
os, AÁrmenos, Georgianos, Maronitas, non (inquam) apud hos omnes, Orbis Christiani partem longe maximam. Non ergo Romana fides vere vel proprie, magis quam oma ipsa, ubique. Quid ergo? At ubi tamen est, eadem est: quippini? Quze enim hzresis non eadem est, ubi est? Quin, nec vbique tamen eadem : Non enim de Ponlifice supra Concilium, Pari- 5115 8: non de Pontificis supra Leges et Ecclesiasticos potestate
- (Vide Gerson. Tract. de Potest. Eccl. Op., tom. 1. coll. 110. &eq.] AXDBEWES,— RESP. D
84. AD CARDINALIS BELLARMINI
summa, Venetiis?: non de temporali ejus dominio directo, vel Romse, in ipso Cardinalium Consistorio?.
Certe Romans Ecclesim fides, ut vere proprieque Catholica, eadem est in Europa, eadem . . . in Asia, eadem in Africa, eadem in orbe nuper invento, eadem in monte Libano, eadem in America, eadem apud ultimos Japones. — (Bell. Apol. pro Hesp.] p. 9. (Op., tom. vii. col. 709. C.]
Sed, ubi ergo illa est tam diffusa Romana fides vestra? Hic jam rhetoricatur Cardinalis, et, (quasi septem jam partes Orbis reperisset) Es! in Asia, inquit, Est οἱ in monte Libano, quasi mons Libanus in 4sia non sit. — Es! in America. Est et in. Orbe nuper invento, quasi Orbis nuper inventus non sit America. Est et apud ultimos Japones, at et Japones hi in Asia sunt, vel si extra Ásiam, in America. Nec sane satis Catholica fide hic nobiscum agit. Nam hoc Romane fidei, ubique, quam pene nusquam est, in África? quantillum vero ubiquitatis ejus, in Asia, nisi si mons Libanus summiüttat ei Monachos aliquot? In Europa vero, decoxit ad medias; nec. in America multum operz pretii, si Acostze credimus. Bapti- zati forte infantes ibi aliquot: Indis ipsis plus multo veri odii est in Professores Romane fidei, quam amoris vel ficti, in fidem ipsam. — Quare, secum habitet Cardinalis, et desinat dehinc ita pennas explicare. Nota quidem hzc ejus, ubique, magis et minus recipit, et fidei semper debetur, semper non competit. Certe quidem, nec lempus ita proprie respicit vox Catholica, (à serio quis vim vocis expendat,) ut Jocum : et in loco, id potius necubi vel includatur vel excludatur, quam ut ubique obtineat. Nondum enim wbique obtinuit Ecclesia, (non modo simul, sed neque per successionem?) in universo quidem mundo. Genti jam uni non est, vel /oco (ut olim) astricta; late patet, καθ᾽ ὅλου per universum esse potest, (eam enim vim habet vox illa καθ᾽ ὅλου) etsi non sit: addo etiam, etsi adhuc nunquam fuerit, vel fortasse, nec simul unquam futura sit, uno quidem tempore.
Heereses Lutherans Septentrionis angulum possident, mare non tranaie- runt, Ásiam et Africam non attigerunt, —
" [Vide Leonardi Ducis Veneti — Pauli V. (ibid. p. 325.)] Edictum contra Bullam Pauli V. (apud “ [Vide Bell. de Rom. Pont. lib. v, Goldast. Monarch. tom.iii. p. 231.) capp. 1—96. Op., tom. i. pp. 231. aeq. ; Pauli Veneti Considerationcs Censur- οὐ 'l'ortur. Torti. p. 36. Edit. nostr. ] arum Pauli V. (ibid. p. 256.) et Theo- P [ Vide Bell. de Notis Eccl. lib. iv. logorum Venet. Tractat. de [nterdict. — eap. 7. Op., tom. i. p. 288. D.]
APOLOGIAM REESPONSIO. 95
Nobiscum vero perparce agit: Contrudit enim in angulum 28 Seplentrionis. .Etiamne angulum? |. Àt rectum ergo angulum. (Lutherani Vestro enim angulo wqualem: vestro, mque et latum peri? Purora
ngu q , €q P€? tantum,
omnia, et capacem. Et terrarum angulus hic, ex quo decessit, mire vobis deformat agellum*, Narro autem Cardinali: anguli hujus si coéant semel latera, et serio vires conjungant; vere vos angulos quzerere, vere in angulum vosmet aliquem abdere oporteret, pre illius anguh metu, quem jam ita fastidiose spernitis. Sed mare et aridam non circuimus, ut proselytos lucremur'; scilicet, PAariseos non imitamur, quod vos strenue facitis. Et tamen Jesuit» vestri, ctiam trajecto mari, cum redeunt, in foro non saltant*, quasi strenue gesta re; et iter suum Japonicum narrant ad gloriolam magis suam, quam quod inde accessio ulla sit ad fidem seria vel sincera, Y vel magnum aliquod Ecclesi:e incrementum. — Hypocritas ibi faciunt, duplo quam se, filios Gehenne*; Christianos non faciunt; et qui fiunt tamen, militum eos terror potius, quam Jesuitarum suada sibi vindicat.
— ad Greciam appellere conatm, cum ignominia repulee sunt*. — [Bell.
Apol. pro Resp.] p. 9. (Op., tom. vii. col. 709. C. D.] Nam de Grecia tentata, factum id ab uno aut. altero, motu [a Grecis, . ] CES ut ipsi quo-
suo proprio, non publice legationis interventu. Tum, de qe p,. repulsa quam narrat ; non valde referret, (credo) si eam nos repu] semel passi, quam vos duodecies. "Tot enim, vel a vobis ipsis repudia numerantur". Grecorum res, quo in statu sint, quis nescit? Utcunque propendere se animo non dissimulent, et quzdam malle reformata in melius: tamen, (quo jam res eorum loco sunt) nisi inhzreant singulis, quze diu fuerunt, quique jam sunt, periclitabitur eis pars in redargutionem venire*. Valde enim verentur, ne deficiat populus ad Turcam, si in veteri cultu vel leviter quidpiam immutari videant. Magis autem adhuc, si quid in gratiam Occidentalis Ecclesise Vide Horat. Sat. ii. 6. 9.) Matt. xxiii. 15.] Cf. Luc. vii. 32.] Matt. xxiii. 15.]. "[Vide Spondan. Ann. Baron.
Contin. ad ann. 1575. Num. xvii. tom. ii. pp. 751,752.]
Eccl. tom. xviii., ad ann. 1451. Num. i.ii, in qua inter alia ita legimus, * [nfiniti tractatus intervenere, plu- rima sunt celebrata Concilia, innume- rabiles legati in hanc rem destinati, ut tam atrox vulnus in Dei Ecclesia sanaretur.'" Confer quoque Sophianam
eve e ww 4
* (De vanis zd schisma inter Greecos et Romanos resarciendum conatibus, vide Epistol. Nicolai Pape V. ad Coastantin. Imper. apud Raynald. An.
Pseudosynodum cirea an. 1450.— Concil. tom. xiii. coll. 1365, scq.] * [Act. Apost. xix. 27. Vulg.)
D 23
29
( Regius primatus non de fide ;]
96 AD CARDINALIS BELLARMINI
fecisse videantur; ne szmviat in eos Turca, ad Gentis intcr- necionem.
Sed neque una est fides Lutheranorum, sed multe atque adeo inter 8e con- trarise, ut alis alias heereticas vocent.—[Bell. Apol. pro Resp.] p. 9. [Op., tom. vii. col. 709. D.]
Atqui, inter nos ipsos, qui reformatam Religionem profite- mur, utcunque quosdam ingenii fervor paulo abripit longius, et (ut in paroxysmo fieri assolet) augentur res supra modum : tamen lites non sunt, quales videt Cardinalis per somnium: nec tales etiam, quin, ubi deferbuit calor ille, commode con- ciliari posse spes sit. Fidem autem unam retinere nos tamen Confessionum nostrarum Harmonia satis ipsa per se loquitur.
Fides Anglorum de primatu Regis in spiritualibus adeo Catholica dici non
potest, ut ne unius quidem Regni fides dici possit, cum in Britannia magna sit multitudo Puritanorum, qui Calvinum auctorem secuti prima-
tum Ecclesiasticum non ad Regem sed ad Senatum Ministrorum pertinere contendant —
Αἱ, recepta apud nos sententia de primatu Regio (non enim fides, ut vestra de Pontificio, veritas quidem, sed extra Sym- bolum,) adeo non late patet, vel (ut ei loqui libet) Catholica non esl, ui nec unius sit Regni. — Nam, et apud nos magnam multitudinem perhibet, que Senatui Ministrorum, non Regi primas deferat. | Quodsi deferre fas Cardinali juramentum calumnis, non hzc ita scriberet. Putida enim h:ec calumnia est. Presbyterio forte lis est cum Episcopis, (quanquam et illa jam refrixit, Cardinali przeierunt viam, recognoverunt erro- rem in eo suum:) cum Rege nulla est. Utrobique Regi defertur ultro: utrinque, quod Cesaris est, Cesari redditur.
— Calvinus enim, Inst. 4. 2. (leg. 6.7 ὃ 9... ait, Neque ullum hominem dici
debere Caput Ecclesis, non solum principale, sed neque ministeriale*.
Post autem, Calvinum committit nobiscum, quos Calvi-
nomine totus regnet; sed istud nihil
(Matth. xxii. 21.] obstare, quominus gub ipso sit alterum
s [* Habet enim illa (8c. Ecclesia)
Christum unicum suum caput, sub cujus principatu omnes inter nos coheeremus, gecundum eum ordinem οὐ eam politiee formam quam ipse prescripsit. Insigmem itaque inju- riam Christo faciunt, quum eo pre- textu volunt hominem unum preesse Ecclesise universe, quia hsec capite carere non it. Christus enim c&- put est... Nec melatet, quid cavillari soleant, quum hoc illis objicitur, Christum scilicet proprie vocari uni- cum eaput, quia sua auctoritate suoque
caput ministeriale (ut loquuntur) quod ejus vices in terris gerat. Verum hoc cavillo nihil proficimnt, nisi prius ostenderint hoc ministerium a Christo esse ordinatum. Apostolus enim to- tam subministrationem per membra diffusam esso docet, virtutem ab uno illo coelesti capite fluere."—Calv. Inst. lib. iv. cap. 6. $ 9. Op., tom. ix. p. 296. et ibid. $10, (p. 297.) * Illic (Eph. iv. 4) nullum ministeriale caput (Paulus. sc.) comm^morat." ]
APOLOGIAM RESPONSIO. 97
nistas vocat, quibus tamen (scilicet) cum Calvino suo non [(Calvinvs convenit, Calvino non placere, u£ ullus homo dicatur Caput cit] iod Ecclesie, ne ministeriale quidem. | Certe non placet, quo sensu Papa vobis Caput ministeriale dicitur: at quo sensu Saul Caput Tribuum Israel^, atque ita Tribus Levitice Caput, Calvino id (scio) non displiceret. Et eodem lib. cap. 11. $ 13. docct in (causis] Ecclesiasticis non esse Impera-
torem idoneum cognitorem, ac propterea laudat [Sanctum] Ambrosium,
quod vocatus ad palatium ad conferendum de fide coram Imperatore,
[omnino] accedere recusaverit 5 —
Verum, laudat Ambrosium, qui negat, in causis Ecclesias- (8. Ambro- ticis Imperatorem idoneum cognitorem. Quem? Valentinianum CAN juniorem, imberbem, necdum baptizatum, totum ex Matris secutus] ὁ arbitrio pendentem, qux ipsa ἀρειομανής. Sed esto. Quid hoc ad rem? Non de cognitione causarum hie agitur, ad quam non tam fortasse semper idoneus Rex, (qui sepe im- matura zetate, szepe infans, szepe Marti magis addictus quam Mercurio :) agitur de auctoritate, quze idoneos cognitores det : ea vero, in utroque sexu, quavis state, par est atque eadem.
— Et eodem lib. c. 20. $ 7, dicit, Regia officium Apostolicum munus non csse 5;
sollicitudinem autem Ecclesiarum ad Apostolicum munus in primis perti-
nere docet Apostolus. [1 Cor. xii. 28.; 2 Cor. xi. 28. — Bell. Apol. pro Resp. ) p. 9. (Op., tom. vii. coll. 709. D. 710. A.]
Sed negat porro Regis officium, Apostolicum munus esse. de Imperatoribus Christianis, non Im-
peratores de dpud judicare ? [$4. col. 861. A.] Item, Venissem Impera-
b [ * Hoc sine ulla coniroversia tunc
. ῃ Reg. xv. 17.] erat omnibus persuasum. Ecclesias-
ticze quidem cause ad Episcopale ju- dicium referebantur. Quemadmodum si quis Clericus nihil in leges deli- quisset, Canonibus tantum reus age- batur: non citabatur ad commune tribunal; sed Episcopum babebat in ea causa judicem. fimiliter ai quse- atio fidei agitabatur, autque ad Eccle- siam proprie pertineret, cognitio de- ferebatur Ecclesise. Sic intelligendum est, quod scribit Ambrosius ad Valen- tinianum; Auguste memoria pater tvus non modo sermone respondat, sed legibus sanzit, 1n causa, fidei eum judicare , Qui nec munere nt impar, nec jure dissimilis. Ep. xxxii. [xxi. ὃ 2. Op., tom. ii. col. 860. C. Ed. Ben.] Item, δὲ Scripturas aut vetera. exempla intuemur, [Si Scripturarum seriem divinarum, vel retera tempora retractemus, Ed. Ben.] quis est qui abnuat, in causa. fidei, in causa (inquam) fidei Epiacopos solere
tor ad. consistorium (tuum, si me vel Episcopi vel populus ire paseus foret ; dicentes, causam fidei in. Ecclesia co- ram populo debere tractari, [ξ 17. col. 863. A.] Contendit quidem spi- rituadlem causam, hocest, rcligionis, ad civile forum non esse trahendam, ubi profane «eontroversie agitantur. Merito in hac re ejus constantiam laudant omnes... Negat igitur Im- peratorem idoneum esse cognitorem tante» controversige."—Calv. Instit, lib. iv. cap. 11. $ 15. Op., tom. ix. p. 328.
ς (* Hanc vanam ambitionem (vide Luc. xxii. 2b. ut compesceret Domí- nus, eorum ministerium non esse regnis simile docuit. Qus collatio ie queso, ad ignominiam regis
ignitatis facit? Imo quid omnino evincit, nisi regium munus Aposto- licum non esse ministerium."— Calv. Inst. lib. iv. cap. 20. ὃ 7. Op., tom. ix. p. 399.]
80
[Regem supremum esse Eccle- Sige caput negavit.)
[ Puritani paritate gaudent.]
98 AD CARDINALIS BELLARMINI
Nam quis affirmat? 4d 4postolicum vero munus imprimis pertinere sollicitudinem Ecclesiarum. | Pertinere quidem: sed, quidni et ad munus Regium, cum primis, vel (δι eam vocem expectat) cum Apostolis? Nec enim crimen (credo) habet, s in sollicitudine hac pari passu Rex incedat, imo si przeeat, vel Episcopis, ὠγαθὴ δ᾽ ἔρις ἥδε Bporois:). Apostoli certe jam nulli sunt: quare Cardinali dicendum erat, Episcopis: si przeat ilis (inquam) nec hic post principia sit, postquam Deus ab illo rationem exiget, qui illius potestati suam Eccle- siam credidit*. Et (idem Apostolus apud Lucam] Act. 20. [dicit] Episcopos a Deo positos Ecclesiam regere.— (Bell. Apol. pro Resp.) p. 10. (Op., tom. vii. col. 710. A.] Verum legimus, Positos a Deo Episcopos Ecclesiam regere. Et illud quoque legimus, Positum a Deo Davidem Regem, ut pasceret, aut (si verbum id magis arrideat,) regeret Jacoó populum, οἱ Israel hereditatem suamí. | Utrobique enim 7ro:- palvew est.
Sed apertissime in cap. 6. Amoy invehitur in eos, qui Henricum VIIL Ecclesise caput appellant.—( Bell. Apol. pro Resp.) p. 10. [Op., tom. vii. col. 710. A.]
At etiam, quodam loco invehitur in eos Calvinus, qui Henricum VIII. Caput | Ecclesie appellarunt €. Errore id factum est: sed, (qualis in ipsum Pontificem cadit,) facti^. Putarat cnim, non sublatum ab eis Papam, sed mutatum: Regem nempe in Papam íransubstantiatum. | Atqui nos, quod vos Pape, Regi non tribuimus: neque vero Rex tributum id sibi sumeret. Quare nobiscum et Calvino non difficile con- veniret hic: etsi (quod sepe monui Tortum) in illius verba non juramus, nec Calviniste magis, quam Papistze sumus: vos vcro utinam non magis Papistz, quam nos hic, Calvinistze.
Quod ... Puritani non admittant primatum Regis in spiritualibus, docet ipse... Rex in... Basilico Doro. Nam lib. ii. p. 43. dicit eos paritatem quandam ...in Ecclesiam inducere! —(Bell. Apol. pro Resp.) p. 10. (Op., tom. vii. col. 710. A. Β.]
Postremo ex Rege ipso docere vult, a Puritanis non admitti
Regis primatum. ἘΠ duo loca citat, qu:e utraque nihil ad
4 (Hesiod. Op. et Dies. lin. 24.]
e [Vide Grat. Decr. Par. ii.] Caus. xxiii. Q[ueest]. v. c[ap). 20. [“ Princi- pes ssmculi.'—Corp. j ur. Can. tom. i. col. 1345.]
f ( Ps. Ixxviii. (Vulg. Ixxvii.) 71.]
€ |* Qui initio tantopere extulerunt Henricum regem Anglis, certe fue- runt inconsiderati homines ; dederunt
illi summam rerum omnium potesta- tem ; et hoc me semper graviter vul- neravit ; erant enim blasphemi, quum vocarent ipsum summum caput Eccle- size sub Christo."— Calvini Preelect. xvi. in Amos vii. 13. Op., tom. v. p. 223.)
δ [Bell. de Rom. Pont. lib. iv. cap.7. Op., tom. i. p. 218. A.]
! (^ Homines factiosi unum furoris
APOLOGIAM RESPONSIO. 90
rem. Nam quid narrant? Paritatem quandam ab eis induci in Ecclesiam. Paritatem : inter quos? inter se, (Ministros nempe Ecclesie.) Gradus non ferunt Episcopi super presby- terum, presbyteri unius super alterum. Nam, si paritatem hanc autumabat cum Rege, vitio mentis id factum. Ad primatum Regis quid paritas inter se? Videt ergo Lector ludere hic par impar ἡ Cardinalem. Quare, cum fides, quam Rex defendit, ante paucos annos nata, angustissimis limitibus contineatur, non Catholica, id est, vetus et universalis, sed nova
et particularis nominari debet.—[Dell. Apol. pro Resp.] p. 10. [Op., tom. vii. col. 710. B.]
Nec habet angustos adeo limites sententia hzc, ut Cardinali vidctur, cui jam oculi caligant. Nam quocunque loco Religio reformata est, penes eosdem potestas hzc qui summe rerum praesunt, eadem hzc, quz penes Regem. | Quis in Regno suo idem non facit per omnia, quod Rex in nostro? De voce non laborant, quid opus? At rem tenent. Non ergo vel nova, vel particularis: sed Catholica, id est vetus opinio hzc, que ab inilio sic fuit : et quam late patet ejusdem relhgionis pro- fessio, tam late diffusa. Certe, si vel ad passus, vel ad lapides revocanda res, et dimensionibus agendum; si non plures, saltem totidem haberet quam Romana vestra ; /ocorum spatiis zeque ac vestra, annorum curriculis plus magisque Catholica, quam vestra.
Quod vero Apostolica... nullo jure appellanda, sed Apostatica omni jure nominanda sit, ex eo manifeste convincitur, quod fides quse nunc in Anglis viget seminatores habuerit Mart. Bucerum et Petrum Martyrem,...
utrumque Apostatam.—([Bell. Apol. pro Resp.] p.10. [Op. tom. vii.
col. 710. B. C.]
Sed, nec Apostolica est, vel Anglie vel Scotie fides, (favete [Fides nos. linguis) Zpostatica potius. Non Anglie, quod Seminatores toties] habuerit. Bucerum. et. Martyrem, Bucerus autem οἱ Martyr, ainbo Apostate. | Neutrum verum. Tametsi enim ibunt 9] quovis seculo inter doctos Bucerus et Martyr, u& nos eorum pudere non debeat: non tamen (si verum volumus) semina- runt duo illi fidem in. Anglia (ut ridicule Cardinalis:) quam, ante vel Gregorium, vel Eleutherium, Apostolorum s:eculo seminatam, late hic crescentem invenerunt. Zazania modo
καὶ prresidium in paritate collocartmt; — redarguerent."— Basil. Dor. lib.ii. Op., qua freti homines improbi, audaces, — Reg. Jac. p. 72.) imperiti, pios, sapientes, et modestos, ! (Hor. Sat. ii. 3. 248.]
92
40 AD CARDINALIS BELLARMINI
quaedam, longo post intervallo, a vestris superseminata erun- carunt: quanquam et illa ipsa zizania ante illorum huc ad- ventum magna ex parte et indicata erant, et evulsa. Hi autem in labores aliorum intrarunt*, et, ut Illis in re Acade- mica modo suppetias ferrent, operam hic suam posuerunt. Cardinalis autem, quasi hic Christi ne nomen quidem audi- tum, Ecclesi» facies nulla, fides non alia quam nuper apud Japones, sed paganismus merus priusquam huc illi appelle- rent; ita tanquam Apostolos huc adventasse somniat. Atqui (Dei gratia) Illi, ut huc venerunt, invenerunt Apostolicam hie fidem, cum Symbolo, cum scriptis Apostolorum, in magno et honore et pretio; atque (audi) majore quam Rome, ubi tum, (vide vero, ne et jam etiam,) racemus Juris Canonici pluris, quam vindemia! Theologixv. Recepta quidem olim in Britannia publice fides, priusquam, vel Romse, (sive Arimathius" ille ei rei Apostolum se prebuit, seu quis alius,) nec, exin unquam exulavit hinc penitus; ut nec Eleutherius^ vester quicquam nobis contulerit, preterquam quod operarios in subsidium forte commodarit ; sed rigande hic potius, quam plantande? fidei, quod Apostolorum est. Augustinus autem Monachus idem illud Britannicis hic Episcopis prz- stare debuerat, et illis devtram societatis? dare: debuerant et qui secuti sunt; nisi preripere nostris, sibi ipsis Monachis- que suis, eo facto, gloriolam venari, quam iis, qui fidem hic Christi totos ducentos annos conservarant, opem ferre maluissent.
Tum illud de 4postatis Cardinali parcius objiciendum fuerat. Renunciarunt Ordini suo: Renunciavit et ipse. Pec- earunt illi in Dominicum vel Augustinum : Ille in Ignatium. Id tantum interest: quod ab illis hoc factum est injussu Pontificis: nec de fraterculis ut fierent Cardinales. Illis cum Religio esset curare cutim in Claustro, et in otio putres- cere, abdicarunt se Monachismo suo, ut in legendi profes- sione publica, et scribendi, statem agerent, ac cum vita laboriosa et paupere cucullum, non cum luxu et splendore commutarent. Cardinalis idem hoc et ipse fecit (scilicet) :
: n oan. jv. 38.]. ? [Vide Baron. Ann. Eccl. ad ann.183.
Cf. Judic. viii. 2. Vulg.] Num. iii. tom. ii. col. 300.) " [Ut referti, Wilhelm. Malmsb. de 9 " Cor. iii. 6.]
Antiquitat. Glaston. apud Galzi Rer. P [Gal.ii 9.] Angl.Script. toin. i. p.292. Oxon.1691.] 4 [Vide supra, p. 6. note *.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 41
sed, ut purpura fulgeret; et, quze melius jam ante scripserat, queque Sixto Pontifici stomachum fecere, recognosceret : qui obliquo tamen oculo respiceret (scio), siquis cum de facto hoc Apostatam scriberet.
Primi autem in Scotia eversores Catholice fidei et hseeresis satores fuerunt viri quidam factiosi et turbulenti, quos Apostolos nominare scelus maxi- mum esset. Neque de hac re mihi fidem haberi volo, sed Regi. Sic enim ille...in Basilico Doro, lib. ii. p. 40 et 41. “ Reformata Religio in hanc nos- iram Scotiam divino plane miraculo introducta est, &c.' Et paulo post, * In
illa et rerum et temporum confusione orti sunt quidam ignese naturse con- cionatores, &c.'—[Bell. Apol. pro Resp.) p. 10. (Op., tom. vii. col. 710. C.]
Scoti: vero injuria magna fit, Regi maxima: cujus de Sida libro quod citavit Cardinalis, ita citavit, ut stricto jure actio ipid sce calumniz in eum institui possit. Nam, ubi Rex, Cum multa, tos refor- DTE pen oe ; , mata] id ille sic accipit, sic refert, quasi dixisset, Cum omnino omnia.
Et ubi, orti sunt quidam, Rex : id est, (Cardinale interprete) ac si non quosdam dixisset, sed plane universos. Neque vero novum id, vel de raro contingentibus, ut ad opus a Deo insti- tutum afferant sepe homines infirmum suum, ut ἃ przclaro incepto non semper absit temeritas. Bonus Imperator Jepthe, nec sine jussu Dei opus, quod aggressus est; et ad- miscuit tamen ei voti temeritatem'. David vero vir secundum cor Dei*: qui temere tamen jusjurandum emisit, de Nabale eum familia tota exscindendo'. At hoc quanto magis, cum (quod nec ipsum insolens est) adjungant se sspe operarii sub- doli* ad viros bonos tanquam participes operis, (procurante rem Satana) quo, eorum interventu, rem totam evertat. Etiam ex iis, qui Servatorem ipsum secuti sunt, plerique Eum propter spirituale nihil quzesierunt, sed quo manducarent de panibus", el. sati domum irent : Nec ideo tamen, qui Serva- torem sequuntur, non laudandi. Et hic Cardinalis con- scientiam pulso. Qus non ita pridem accidit Indorum conversio, (opera autem, ut fertur, Jesuitarum) annon in ea, temere gesta pleraque et czeco impetu? — Nullane cupiditas in ea, aut sacra fames dominata est? Annon eam ignec, addo etiam, ferre? naturse homines exsecuti sunt? Qui in mise- ros illos et seminudos Barbaros horrendas strages ediderunt : adeo autem horrendas, ut earum similes haud usquam quis-
* (Num. zi. 30, 31.] » β Cor. xi. 13.) 511 Sam. xiii. 14.] * [Joan. vi. 26.) * (1 Bam. xxv. 22.]
89
42 AD CARDINALIS BELLARMINI
quam lecturus sit, si nationum omnium atque seculorum historiam volvat et revolvat. Manifesto hoc quidem convinci- tur, in fidei illius semente, qux& nunc apud Indos viget, quze Seminatores habuit Jesuitas, plus turbarum, et turbinum, plus feritatis atque immanitatis barbare, plus lacrymarum atque sanguinis intervenisse, plus (inquam) infinitis partibus, quam vcl de Scotia dici, fingive possit, vel gente ulla Gentium, in qua Reformatio nostra pedem posuit. Nec id dizit Rex", nec dictum voluit : qui Religionem in Scotia reformarunt, factiosos fuisse omnes : id et voluit, et dixit, postquam prodiit jam in publicum Reformatio, et plebeii juris facta esset : exstitisse demum quosdam (quosdam modo) male animatos, quibus in proclivi tum fuit occasionem arripere in plebe tam multa tam promiscua tumultus excitandi. At Divino quasi miraculo reformatam ibi in Scotia religionem dixerat lex, ex eo quod, (1.) mulla tum temere fierent a concitata multitudine: tum quod, (2.) quidam cupiditatum suarum turbine longius abrepti divino 8686 operi immiscerent : dein (8.) (et hoc mala fide omisit Cardinalis) quod nulla ad hec Principis auctoritas intervenisset (ut in Anglia, Dania, atque alibi :) postremo, (4.) quod Concio- natores quidam plebeii tum Tribunos egerint : quod (inquam) non obstantibus quatuor his, qu: obniti videbantur, religio tamen ibi reformata Dei virtute obtinuerit. Hoc ita accipit Cardinalis, ita accipi vult a Lectore, ac si Rex, factiosos et turbulentos ilos Religionem eo inverisse, ejus saiores fuisse, dixisset: cum id procul a mente Regis ut scriberet, imo con- trarium plane diserte scripserit; admiratus in eo, cum poten- tiam, tum providentiam Dei, quod cum hi tot obices positi oppositique fuerint, Religio. tamen, quasi Divino miraculo, locum in Scotia suum consecuta sit. "Tantum igitur abest, ut diceret per hos introductam, ut per eos parum abfuisse dixerit, ne omnino posset introduci: adeo, non satores illos, ut quasi ad miraculum obstupescat, quod in ipsa semente, sic
per eos accepta, non perierit.
v [** Religionis in Scotia reformatio non sine arcano numinis auxilio per- acta fuit. "Tam multa in populari tumultu et rebellione civium pertur- bate facta fuere, ab iis, qui suis indul- gentes affectibus Dei opus nescientes promovebant; ct hec omnia absque Principis jussu ; contra quam in Anglia
Per eos enim non stetisse,
et Dania factum est, variisque Ger- manis partibus. Hic e ministerio homines nonnulli precipites, ignei, audaces, in hac humanarum divina- rumque rerum confusione, jam potes- tatem tribunitiam spe certa devorave- rant."— Basil. Dor. lib. ii. p. 72 ]
APOLOGIAM ΠΕΒΡΟΝΘΙΟ. 48
quin perierit: nisi ope plusquam humana, Divina nempe de colo, semen ejus herbescens, ad culmum primum, post ad maturitatem pervenisset. Non illos nominavit ergo Rex Apostolos: nec tu unquam Knoxo, Knoxive similibus, hono- rem hunc a Rege haberi putes.
Sin, a quibus aperta 101 Religioni janua, scire vult Cardi- nalis, quia de rebus sibi incognitis, et sine Auctore hic loquitur, indicabo brevi. Fuerunt Patricius Hamiltonius*, et Georgius Wishartus?, Martyres ambo, qui, quz deformata esscnt in Papismo, Scotie primi aperuerunt: tum, qua ratione refor- mari possent, voce et scripto indicarunt primo, post vita et sanguine consignarunt. Viri, in quibus non modo forma, sed virtus ipsa pietatis: nec ulla vitiorum labe deformati. Sus- ceperunt post eos rem Ángli quidam de nostris, qui accensam ab illis facem, ne extingui denuo posset, ope qua poterant, atque opera omni, agebant sedulo. Cum sic autem sedulo agerent, intervenerunt illi (quos supra memoravit Rex) viri factiosi ; illi alteri Ministri Tribunitii: qui mirum ni evertis- sent iterum rem Religionis. Certe, adeo ei fuerunt impedi- mento, ut miraculo pene locum fecerint, quod per eorum turbas et temeritatem factum non fuerit, ut recepta jam pene atque introducta exterminata sit denuo.
Dicet fortasse divino miraculo, per homines deformatos omni genere vití- orum, et qui ab Apostolorum virtutibus Jongissime absint, Apostolicam fidem in Scotia restitutam esse. At nos contra scimus divinam legem per Mosem et, Prophetas viros eanctissimos introductam: Evangelium Christi per Apostolos,... cotus hominum reformatoa, quos Ordines Religiosos appellamus, per homines excellenti virtute prseditos, institutos.—[Bell. Apol. pro Resp.] p. 11. (Op., tom. vii. coll. 710. D. 711. A.)
Neque ergo, quasi divinum in eo miraculum ponit, quod per Aomines deformatos omni vitiorum genere restituta fuerit fides in Scotia. Non per deformatos ullos, (vides jam opinor) sed praestantes animi Martyriique viros. Ne restitutam quidem dicit fidem. Fides qus fuerat, mansit eadem : tantum in ea (quae extra fidem fortasse) doctrina errores, in moribus abusus invaluerant: ii reformatione opus habebant; reformati pro- inde sunt. Nec in eo id factum quod a Mose cum Legem, quod ab .4postolis, cum Evangelium primo promulgarunt : id potius, quod a Josaphat, qui contractas sub Asa patre sordes
* [Vide Spotaswode's Hist. of the (Ibid. pp. 76 —82.] Church in Scotland, lib. ii. pp. 62, 63.]
94
44 AD CARDINALIS BELLARMINI
aliquas in culéu Dei repurgavit modo, et nitori cultum restituit: Legem ipsam non restituit, nedum promulgavit. At, cum Mosi et Apostolis accenses Fraterculos illos, Ordinum, quos religiosos vocas (rectius autem poteras superstitiosos) adinventores; quis ferat? — Ezcellenti certe stultitia sit, qui excellentes ἃ vobis blasphemias vulgari de ezcellenti eorum virlute non sentiat. Nec aliter sane sentiet, cui Dominici vitam, cui Francisci Conformitates'*, legere otium sit.
Nova ista miracula, quibus colligantur de spinis uvse et dc tribulis ficus, id est, 8 deformatis reformatio, et ab Apostatis Apostolica Religio, Ecclesia vere Christiana non novit.—(Bell. Apol. pro Resp.) p. 11. [Op., tom. vii, col. 711. A.]
Nec si, per viros non usquequaque sanctitatis laude, vel virtutis forma preditos, religionem interdum reformari con- tingat: id esset de spinis uvas: nec ei, tanquam novo mira- culo, illudi debet. "Vir non optimus, Jehu, nec Hex vero, quem videre velles, (furiosus enim, sanguinolentus, nec qui multum differret a 'T'yranno) cui tamen Historia sacra testi- monium fert, reformatum ab eo cultum divinum nihilominus, et sincentati pristinze restitutum. — Nec vel spinis caruerunt suis, vel /rióbulis Persarum Reges, a quibus ct Templum ipsum Dei denuo, et vero etiam Sacra cum "Templo instaurata. Apposite hic Augustinus. —Non crescunt de spinis, sepe tamen pendent de sepibus uve : nec (amen uve esse desinunt, quia ibi pendent, nec eo minus colligende, dum caute colligas, ne lace- rentur manus*. Fidei ergo Defensor Rex, a nemine hic, nisi Apostolis ipsis plantatw : cujus professio, siqua parte defor- mata, reformatione opus habuit (et habuit, testor vel Brevi-
* [In Bibl. Bodl. duse hujus libri edi- tiones conservantur; viz. ' Liber Con- formitatum Mediol. 1510 ;" et * Liber Aureus inscriptus liberConformitatum Vite Beati ac Seraphici Patris Fran- cisci ad Vitam Jesu Christi Domini nostri, &c. Bononiee, 1590.' Hic Liber Auctorem suum habuit Bartholo- meeum Albicium Pisanum; vide Cavei Hist. Lit., tom. ii. p. 75. Append.)
* [Ipsa Augustini verba haud in- veni. Qus vero sequuntur, ad rem pertinent. * Mala facientes utique spinz sunt. Quomodo vis de spinis me colligere uvam verbi tui? Re- spondebitur; non est illa uva spina- rum; sed aliquando increscens sar- mentum implicat se in sBepem, et pendet uva inter densa spinarum, ged
non surgit de radice spinarum. Τὰ si esurieris, et aliud non habes unde sumas, caute manum mitte ne lace- reris ab spinis."—3S. Aug. Serm. xlvi. $ 22. Op., tom. v. col. 840. C. D. ^ Ali- quando invenimus illud, fratres mei, vitem positam super caricem, quia ibi habet sepem spinosam, extendit palmites 8uos, et inserit in sepem spi- nosam, et pendet inter spinas botrus ; et qui videt botrum carpit, non tamen de spinis, sed de vite, qus circum- plexa est spinis. .... Tu lege uvam, non te pungit spina, quando legis, Quac dicunt facite, &c. Pungit autem te spins, si quod faciunt, facia."— m exxxvii. $ 13. ibid. col. 966. B. C.
APOLOGIAM RESPONSIO. 43
anum vestrum reformatum a vobis, Missale, etiam Biblia vestra vulgata?) ea per viros, quorum nos paenitere debeat, neutiquam reformata est. Et, si esset, religio nobis non esset, Sacris, vel a Jehu ipso reformatis, aut in Templo, etiam a Persis rezdificato (quod olim populus Dei fecit) Sacris vel operari, vel interesse.
Accipiam Intercessionem Sanctorum, eum Reliquiarum veneratione, quse δὶ ostendere potuero a Paíribus, qui primis quadringentis, vel quinqua- gentis annis floruerunt, unanimi consensu approbari, simul effecero fidem Regis Anglorum non esse fidem Veteris et Primitive Ecclesise, sed
figmenta et hsreses novatorum.—[Bell. Apol. pro Resp.] p. 12. [Op., tom. vii. col. 711. C.)
Porro litem jam novam intendit, quo loco et docere vult [Fides
Fidem quam Rez defendit, fidem non esse veteris et Primitive RE NC Ecclesie. Ut doceat, accipere se primo dicit, Intercessionem inventa.] Sanctorum, cum Reliquiarum veneratione. Et vere quidem accipere, sed ἃ se accipere, dante enim nemine: eo scilicet sensu, quo scandalum acceptum dici solet, non datum. Nam Rex Invocationem Sanctorum tutam non putat *: de interces- sione verbum ibi nullum : et adorationem Reliquiarum vepre- hendit4, non venerationem. lta, impingit in ipso limine. Porro si nihil hic addam, uno hoc concidunt omnia, que consarcinavit hic Cardinalis: Sciamachiam enim hic molitur, et luctam cum larva sua. Nihil interim eorum hic ab eo fit, quz fieri Rex ibi postulat.
1. De invocatione proponit Rex: Cardinalis respondet de (Invocatio- intercessione. | Intercessio, opus Sanctorum: Zmvocatío, no- i cud strum. Zntercedere Sanctos, probat Cardinalis: Rex non negat. nvocandos negat Rex; Cardinalis non probat.
2. De quadringentis annis Kex expectat*: at, quos Cardi- [per annos nalis corrasit, post £recemtesimum omnes: ita, conclusit se ^^^ intra unum modo centenarium, eumque ultimum. De priori- bus autem £recentis adducit nec apicem : Silet ibi, et silendo laborare causam suam satis indicat.
3. De eo, quod statuerunt Patres, agi vult Rex : Ille nihil [Patres quicquam ab illis sZatufum, nihil definitum : quid alicubi, ali- iem quis, aliquando, mofu proprio dixerit feceritve, id modo refert. —36
4. Tum, waanimem consensum eph Rex. At,et alii non (unanimi
* ( Misaale ct Breviarium e Decreto Praef. Monit. p. 52.] coneeusu.] Cone. Trident. jussu Pii V. et Cle- Ibid. p. 54. ] ment. VIII. Biblia Sacra a Sixto V. $ : [rbid. p. 48.] e Decreto Conc, Trident.)
[ut neces- sariam,]
et de ide. ]
97
46 AD CARDINALIS BELLARMINI
pauci sunt, quibus hic suffragii jus est, a Cardinale preteriti : quibus, «num hic animum non fuisse, sed iisse eos in alia omnia, legas vel apud Cardinalem ipsumf.
b. De iis, que ad salutem necessaria, verba Regis sunt?: qui vero Cardinalis adduxit, private devotionis obsequio ἃ quibusdam facta: publica Ecclesie doctrina, vel necessitate ulla facienda ab omnibus non proponuntur. Multum inter- est, animine ardore abreptus quis rem faciat, (cui indulgeri potest) an, quasi id ei (si salvus esse velit,) necessario sit faciendum. Nec enim id, de vestris (credo) quisquam ita frontem perfricabit, ut affirmet, tam hzc necessaria esse; ut, qui quotidie, sedulo, Deum per Christum invocet (uti Chris- tianum par est) etai Sanctos non interpellet penitus: aut qui Reliquias haud unquam viderit, vel si viderit, dubius animi sit, an vere Reliquie sint, nec proin adoret, salutem con- sequi non possit, aut anima ei inde valde periclitetur.
6. De fide susceperat Cardinalis, et fidem subinde crepat, nec tamen. verbum Dei ullum, aut de quo Symbolo, de qua Ecclesie definitione hsec fides sit, usquam indicat. Hec autem tria vel Pontificis fidem circumscribunt. Fides ergo integra constare potest, ut stolones tamen hi przcidantur.
Nihi ergo hic effecerit Cardinalis, nisi Sanctorum invoca- lionem, non infercessionem, et Reliquiarum adorationem, non venerationem acceperit. Nisi per annos quadringentos : nisi statuisse eas docuerit Patres : nisi unanimi consensu statuisse : et statuisse de fide, vel tanquam ad eternam salutem neces- sarias. lunc enim sibi quszestionis statum fixit Rex: hunc Cardinalis mutare non debuit.
Atqui nihil horum facit, ne conatur quidem. Transcribit huc modo quidam de Controversiis suis, interpolata tantum, et turbato nonnihil ordine, quo ibi leguntur. Atque hoc labore supervacuo. Quis enim illa jam nescit? Quis non ad nauseam legit? — Cur hic ergo denuo inferciat? Novi autem nihil quicquam superaddit. Ageret vero ingenue, et diceret : Exhaustus sum: dixi de his quz potui, nec est, quod a me plura jam Lector expectet, plura enim dicenda non habeo.
Ne tamen sibi dicat non responsum, nos quoque idem
'sarum volvemus", cum venia tamen Lectoris: cum ad hzc,
f [Bell.] De Sanct. Beat. lib. i. £ [ Pref. Monit. p. 48.] cap. 20. [Op., tom. ii. p. 485. F.] * [Vide Ter. Eunuch. v. 9. 55.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 47
et ante non modo incardinatum, sed vel natum Cardinalem, etiam a Cardinale jam ipso, toties repetita, eadem nobis pene responsa regerere necesse jam sit, quz legat apud alios. Vexatze enim jamdiu hz qusestiones sunt, ut nihil novum sub sole* de iis proferri jam quidem possit. Dabit ergo hoc illius importunitati, qui remittere nos poterat ad suam illam RAÀapso- diam, quo et nobis idem facere liceret, nempe ad alios remit- tere, qui Collectanea hsec ejus abunde jamdudum attriverunt.
De in£ercessione Sanctorum quam accipere se dicit: ac- ceplam fateor, datam nego. Qui enim subinde recurrit ad &ostros homines, et ab iis sciscitatur, quid sit in Anglico, poterat et de loco hoc consulere qui est pag. 38. Ubi, non intercessionem, sed invocationem Sanctorum leget: vel (ut verbum verbo reddatur) Orationes ad Sanctos.
1. Omnia quidem nobis bona Sanctos cupere, qui vita functi [Sanetos in eclis sunt, ex caritate, quz nunquam excidit, quseque ud ibi in illis jam auctior est; etiam, cum Christo capite suo, totum ejus in colis mysticum corpus ultro vota sua con- jungere, non erit inconveniens siquis arbitretur, dixit olim Ongenes!: habeatur hoc quoque inter occulta Dei, nec chartule committenda mysteria*.
2. Ut hoc tamen detur: at de eo non liquet, quomodo illi [non ii- nos hic in terris vota facientes audiant. Et illa vestra, de speculo ee divine essenlie, el. relucentia inibi omnium, que fiunt super audirc.] terram, subtilia magis quam solida sunt, nec vobis ipsis sat liquida, at Patribus quidem inaudita. Eos autem haud liben- ter quis compellet, de quibus, qua tandem ratione audiant compellantem, et proinde, audiant necne, certus non sit.
8. Verum, si de secundo hoc liqueat vel maxime, ne sic [Non sunt quidem audemus vota nostra ad ills precesque dirigere, rai
Si conce- atur,
! [Eccles. i. 9.]
2 [** Sed et omnes sancti qui de hac vita decesserunt, habentes adhuc cha- ritatem erga 608 qui in hoc mundo sunt, si dicantur curam gerere salutis eorum, ei juvare eos precibus suis, atque interventu suo apud Deum, non erit inconveniens."—Orig.] in Cant. Hom. [lib.] iii. [Rufino interprete. Op., tom. iii. p. 75. d. col. 1.]
k [** Jam vero ai etiam extra corpus positi vel sancti, qui eum Christo sunt, agunt aliquid, et laborant pro nobis ad similitudinem angelorum, qui salutis nostre ministeria procurant...bha-
beatur et hoc quoque inter occulta Dei nec chartule committenda mysteria." —DQOrig.] in (Epist. ad] Rom. (lib.] ii. (Rufino interprete. Op., tom. iv. p. 479. col. 2. B. C.]
! [* Possunt eam cognoscere cog- nitione supernaturali, prout hujus modi oratio relucet in Divina essentia." —"Thom. Argent. in lib. iv. Sent. Dist. xlv. Art. iv. Solut. fol. 186. col. 1. Genus, 1585. * Vident speculum, id est Deum, in quo relucent omnia."— Joan. Bromiard. Summ. Predicant. cap. xxv. ('Ascendere.) sub. lit. A. tom. i. fol. 69. col. 4. Venct. 1580.)
48 AD CARDINALIS BELLARMINI
cum preceptum ea de re nullum acceperimus, precep- [aut pre- Zum autem acceperimus in lege, disertis verbis, Qwod (ibi cepto, ] pom ! precepero, hoc tantum /facies^. Inde, id tantum audemus facere, de quo preceptum habemus. Vos preceptum adducite, statim eos vobiscum invocamus. Terret vero nos Apostolus, (utcunque vos hominem habetis pro levi) sua illa Quizestione, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt"? — Vos enim 38 reperistis forsan: at videtur ///e modum tum nullum reper- isse, quo eos, (in quos nec vos quidem ipsi credere vos dicitis), posset tamen quis invocare. Atque, ut preceptum haud illum, ita nec eremplum. | Sua- rez, Quod autem in veteri Teslamento aliquis directe oraverit
[aut exem- lo Sacr.
us Sanctos defunctos, ul se adjyuvarent, vel pro se orarent, nusquam legimus?. |. Non est expressum 1n Novo, ait Salmeron, et durum esset, id Judeis precipere, et occasio daretur Gentibus, putandi
sibi exhibitos multos Deos: Et hoc quantum ad Scripturas. Primum igitur Concil. iv. Gen. . . . (et quod ab ipso Rego cum honore susci- pitur,] ita loquitur Act. 11. *Flavianus post mortem vivit, Martyr pro
nobis orat 3.'—([ Bell. Apol. pro Resp.] p. 12. (Op., tom. vii. col. 711. C.] [ Testi- De Znvocatione tamen hac, decurramus quse adduxit Car- Pons eel dinalis. Egressus primo limites suos, orditur quadringentos examinan- g»nos suos ab amno quadringentesimo quinquagesimo primo, E (nec enim ante habitum Concilium Chalcedonense) id est, annos LI. post fixum illi terminum. — Non co dixi, quasi Concilium illud Rex non suscipiat, sed quod Cardinalis hic [Cone . fidem non prsestet. Suscipit vero Rex Concilium, qui nempe
Chalced.] qv de statuit, Canones illius omnes. In eoque id facit, quod & Cardinale, ab Ecclesia ejus Romana non fit, quz& Canonem illius, de Constantinopolitanze cum Romana ἴσοις πρεσβείοις τ aperte rejicit, maximum licet fuerit Concilium illud, et fre- quentissimum'. Αἴ vero, qui ibi omnia, per tam multas, tam
"» Decter. xii. 32.
» Rom. x. 14.
9 (Suarez Comment.] in iii. ( Part. Sum. Theol $S.] Tho. Q[umst.] lii. Dist. 42. sect. 1. [tom. ii. p. 760. col. 1. Complut. 1592.)
P (* Ad aliud vero, quod non sit in
viii. Op., tom. xv. p. 473. col. 1.
4 [Πάντες ol εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι καὶ οἱ κληρικοὶ ἙΚωνσταντινουπόλεως εἶπον .. . Φλαυιανὸς μετὰ θάνατον ζῇ" ὁ μάρτυς ὑπὲρ ἡμῶν eDterai.—Conc. Chalc. Act. xi.—Conc. tom. iv. col.
textu. Salm.] in 1 Tim. ii. Dist. τ
Novo Testamento expressum, nec Ec- clesia primitiva hac invocatione ute- batur, dicendum est, quod abunde id expressum fuit, ai non scripto, saltem traditione viva, &c.," et deinde paucis interjectis, * Durum cs:et, ἃς." ut in
698. A.]
* (Conc. Chalc. Can. xxviii.— Conc. tom. iv. col. 770. B.]
* (Bell. Apol. pro Resp. p.12. Op., tom. vii. col. 711. D.]
APOLOGIAM ΒΕΒΡΟΝΘΙΟ. 49
prolixas zctiones interjecta sunt ; nec Canonum vim obtinent ; sed nunc his, nunc illis, obiter inter disceptandum excidunt : iniquum esset petere, ut singula suscipiat quis, nec hanc sibi legem Cardinalis (scio) diceret. Quanti autem illud est, quod inde profert per ὕστερον Tporepov? Non est enim ibi quicquam Síatutum hac de re, ex Paírum judicio. Accla- mimatio ea tantum est. Acclamatum vero etiam paritati Con- stantinopolitani cum Romano, a Patribus ibi universis! : quibus tamen omnibus Cardinalis (scio) reclamabit. Sic se res habuit. Ad Flaviani mentionem obiter factam, (qui in Ephesina secunda, ληστρικῇ, czesus fuerat, dum contra Dio- scorum vim fidei facientem se opponeret) acclamatum est a Patribus, Flavianus post mortem vivit. Martyr pro nobis oret. (Sic enim habet Editio Cardinalis prior:) Martyr pro nobis orat. Sic posterior. Martyr pro nobisorat ? Quis id negat? Sed et, Martyr pro nobis oret, quid ad rem? Ορέαγο hoc quidem est, /nvocare non est, Orel, votum est, non Znvocatio. Votum autem: ut optet quis scilicet, de aliquo quid, in remotis agente, nec quid optet audiente (quasi si dicam, Car- dinalis desinat, priusquam deficiat) fieri 1d. quidem potest, in more positum est, nec religio ulla impedit. ^ Votum (inquam) non Znvocatio. In Legenda vestra, jactatus in mari Rex Hen- ricus gravi procella, in hane vocem erupit: O si vigilaret nunc Carthusiensis Hugo, el. pro nobis preces funderet". Nec invocavit tamen Hugonem, qui tum in vivis, ac in cella sua, voti Regii ignarus. Aliud ergo, Votum: aliud, Invocatio : quz tum demum fit, cum quasi przesentem quis przesens compellat ; et orationem recta ad audientem dirigit, quod fere fit vocandi casu: Ora Martyr pro mobis. Intercessionem forte juvant hzec, quam accepit Cardinalis : /Znvocationem non juvant, quam Bex dedit. At de illa, spem bonam habere nos; de hac, preceptum Dei non habere, in confesso est.
Et in Epistola Episcoporum Europe ad Leonem Imper, quse tempore ejusdem Concilii scripta est. *'Sanctissimum vero Proterium in Choro et in ordine S. Martyrum ponimus, et ejus intercessionem misericordem et
* [οἱ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι ἐβόη- σαν αὕτη δικαία ψῆφος" ταῦτα πάντες λέγομεν ταῦτα πᾶσιν ἀρέσκει. αὕτη δικαία κρίσις, x. T. ἑ.--- Conc. Chal. Act. ivi.—Cone. tom. iv. col. 818. C. (rec- tiua D).)
* (^O si vigilaret nune Carthusi-
ANDREWES.— RESP.
ensis Hugo meus, si secretis inten- deret modo precibus, si cum fratribus suis divinis interesset officiis, non ita in longum mei oblivisceretur Deus." Capzr.] Nov. Legend. Angl in S. Hugon. (fol. eixxxiv. col. 1. Lond, 1516.)
E
39
( Epistola Episc. quo- rundam post illud Con- cilium. ]
50 AD CARDINALIS BELLARMINI
propitium Deum habere postulamus.'—( Bell. Apol. pro Resp.] p. 12. (Op., tom. vii. col. 711. C. D.]
Nihilo autem plus probat, illa (non in Concilio, extra Con- cilium enim, et post illud finitum) nec a totius Europe (a quatuor modo) Episcopis ad Leonem conscripta Epistola ; quam post ibi recitat : 1n qua Episcopi, illud idem de Proterio*, (qui ab /Eluro czsus in Baptisterio, cum orthodoxus esset) quod alii ante de Flaviano. "Verum Proterius non invocatur ibi: oratio ad illum non dirigitur : id modo petitur, ut inter- cessionum participes fiant, quibus Proterium in celo jam uti spes erat. Illud, de quo non quzritur, ostendunt hzc, quodque extra spem non est; inferpellare illos: Illud, de quo quiritur, non ostendunt, quodque extra preceptum est: interpellandos esse.
[Cei oppc-- Neque vero, Cardinali hic repono acclamationem aliquam,
nitur Ca- non Conc. Laodie.]
40
[S. Ba. silius.]
vel votum, ex affectionis impetu; sed Canonem, sed Statutum Concilii Laodiceni circa hzc tempora, unanimi Patrum con- sensu promulgatum 7: quod leges, bis a Theodoreto relatum in ii. et iij. ad Coloss*. —Prohibent 101 disertis verbis, Ne quis precetur Angelos. (Par est autem ct de Sanctis ratio) Quod consulerent tum quidam, atque oportere putarent per Z4ngelos, divinam sibi benevolentiam conciliare.
Patrum vero, quz& profert testimonia, tres in classes tri- buam. 1. Qui vere Paíres, scd non vere citantur. 2. Qui vere citantur, sed fidei suspecta. 3. Qui et veri, ct vcre citati, sed nihil ad rem.
Basilius in orat. in xl. Martyres. 'Qui,' inquit, *aliqua premitur angustia
ad hos confugiat, qui rursus leetatur, hos oret*.'— (Bell. Apol. pro Resp.] p. 13. [Op., tom. vii. col. 711. D.]
Non vere citatur Basilius Magnus: in quo, iniqua mens
x (^De Timotheo (sc. /Eluro) vero ... quia ejus immissione sanctse me- morie Proterius, orthodoxus sanc- tusque pater, et Alexandrinorum epi- scopus, in sacratissimi baptisterii loco peremptus est, membratimque conci- sus, et locis omnibus circumtractus, et post hsec igni contraditus, aliaque passus, quse propter sceleris exaggera- tionem terretur lingua proferre ; sanc- tissimum quidem Proterium in ordine et choro sanetorum martyrum poni- mus, ct ejus intercessionibus miseri- cordem et propitium Deum nobis fieri postulamus."—Epist. Episc. Eu- rope (Joannis sc. Heracleg, "Theo-
phronii Aphrodis.,, Theotecni Cyclen- βία, DBabule novsm Theodosiopolis) apud Conc. Chalc. par. iii. cap. xxvii. — Conc. tom. iv. col. 907. D. E.]
Y [Ὅτι οὐ δεῖ Χριστιανοὺς €yxara- λείπειν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπιέναι, καὶ ἀγγέλους ὀνομάζειν, καὶ συνάξεις ποιεῖν' ἅπερ ἀπηγόρευται. Ef τις οὖν εὑρεθῇ ταύτῃ τῇ κεκρυμμένῃ εἰδωλολατρείᾳ σχολάζων, ἔστω ἀνάθεμα, κι T. 4. Conc. Can. xxxv. — Conc. tom. i. col. 1504. D.]
* ['Theod. in Col. ii. 18. Op., tom. iii. 490. et in Col. iii. 17. ibid. p. 496.]
* [Ὁ θλιβόμενος ἐπὶ τοὺς τεσσαρά- κοντα καταφεύγει, ὁ εὐφραινόμενος ἐπ᾿
APOLOGIAM RESPONSIO. ἢ]
Cardinalis, Qui rursus letatur, hos oret. Nec enim ibi ργῶ- cipiendi modus. Non dicit, Hos oret. Quid dico, modus? nec idem vocis significatum, nec similitudo significati ulla. Ne id quidem dicit, Hos orat. Nam, fidem Cardinalis! ἐπ᾽ αὐτοὺς ἀποτρέχει, potestne verti, Hos oret, vel Hos orat? ᾿Αποτρέχειν, in ullone Lexico vestro, orare redditur? 4d Aos currit, dicit Basilius, nempe ad Martyres. Currit. Primum, aliud est narrare, quid fiat: aliud. sfatuere, quid faciendum sit; tum, ad eos dicit, id est, ad eorum memorias (scilicet), ubi Deum oret, ubi editis tum signis, exaudiri a se precantum vota monstravit. Quod ne cui dubium, subjicit statim, ἐνταῦθα γυνὴ εὐσεβὴς, id est, eo loco, vota facere mulierem piam : de loco ergo loquitur. "Tum, ut omnem scrupulum tollat, paulo post, μετὰ μαρτύρων γινέσθω τὰ αἰτήματα ὑμών, non autem πρὸς μάρτυρας, non Hos oret, non ad Illos fiant preces vestre: sed, cum Illis. Cum His oret vertit Cardinalis in Hos oret. Ita, modum :?ndicativum in imperativum primo : post, currere vertit 1n orare. Greca si inspiciat lector, videbit factum hoc, Greca fide.
Eusebius. ..lib.[xiii.] de prepa. Evang. c. 17. (leg.7.] . . . ' Hec," inquit, 'nos quotidie factitamus, qui vere pietatis milites, ut Dei amicos, honorantes ad monumenta quoque illorum accedimus, votaque ipsis facimus, quorum intercessione ad Deum, non parum juvari profitemur*.— ( Bell. Apol. pro Resp.] p. 14. [Op., tom. vii. coL 712. C. D.]
Neque vero, vere magis citatur Eusebius ; similis per omnia [Eusebius in eo fraus. Eusebius dicit, ἐπὶ τὰς θήκας παριέναι, ad thecas viui seu monumenta Martyrum accedere; καὶ τὰς εὐχὰς παρὰ ταύταις ποιεῖσθαι, et apud illas (nempe £Aecas, et monumenta) vota precesque facere. Id Cardinalis sic vertit, (an pervertit) vota ipsis facimus. Ipsis (scilicet) Martyribus : sic intelligi vult verba, (sic enim ei opus ad rem suam:) quse tamen Eusebius nunquam fieri dixit, αὐτοῖς, ipsis nimirum Martyr-
ibus; sed παρὰ ταύταις, apud
αὐτοὺς ἀτοτρέχει᾽ ὁ μὲν, ἵνα λύσιν εὕρη τῶν δυσχερῶν᾽ ὁ δὲ, ἵνα φυλαχθῇ αὐτῷ τὰ χρηστότερα. ᾿Ἐνταῦθα γυνὴ εὐσεβὴς ὑπὲρ τέκνων εὐχομένη καταλαμβάνεται, ἀποδημοῦντι ἀνδρὶ τὴν ἐπάνοδον αἰτου- μένη, ἀῤῥωστοῦντι τὴν σωτηρίαν. Μετὰ μαρτύρων γενέσθω τὰ αἰτήματα ὑμῶν.----- S. Bas. Hom. in xl. Martyres. $ 8. Op., tom. ii. p. 155. D)
ν [Καὶ ταῦτα δὲ ἁρμόζει ἐπὶ τῇ τῶν
ipsas, (ipsorum scilicet £Aecas,
θεοφιλῶν τελευτῇ, οὖς στρατιώτας τῆς VAS εὐσεβείας οὐκ ἂν dudprois εἰπὼν, παραλαμβάνεσθαι" ὅθεν καὶ ἐπὶ τὰς θήκας αὐτῶν ἔθος ἡμῖν παριέναι, καὶ τὰς εὐχὰς παρὰ ταύταις ποιεῖσθαι, τιμᾷν τε τὰς μακαρίας αὐτῶν ψυχὰς, ὡς εὐλόγως καὶ τούτων ὑφ᾽ ἡμῶν "ycyvouévoy.— Euseb. Priep. Evang. lib. xiii. cap. 11. Viger. (al. 7.) p. 663. C.]
E 2
[S. Chry-
b52 AD CARDINALIS BELLARMINI
seu monumenta tantum.) pud Marliyrum thecas invocare, et, Martyres invocare, quantum interest? Certe, si quid hic Eusebius de invocatione scribit, fthecas invocandas scribit Martyrum, non Martyres ipsos. De quo viderit Cardinalis, an Reliquias suas, non adorari modo, verum etiam invocari velit.
8. Chrysost. .. . in orat. deSS. Juventino et Maximo. * Sepius,' inquit, ' illos invisamus, tumulos adoremus, magnaque fide reliquias eorum continga- mus, ut inde benedictionem aliquam assequamur*.'— [Bell Apol. pro Resp.] p. 14. (Op., tom. vii. coll. 712. D. 713. À.]
Sed neque Chrysostomus vere etiam ; ubi geminam frau-
sos00u-] dem reperias: de Graeco alteram, alteram de Latino. 1. Nam
41
[S. Eph rem. ]
et Girzece λάρνακος ἅπτεσθαι, est. capsulam tangere: | tangere
autem capsulam (credo) non est adorare. Non adoravit filium
viduz Naim Servator noster, cujus capsam tetigit. 2. Et vero etiam Latine, fraus alia. Nam, cum Interpres vertis- set, Tumulos adornemus : adornemus Cardinalis mutavit in adoremus. Deinde subjicit ; Quid hic, queso, Rex dicet? Si Patres veteris Ecclesie clamant, Sanctorum tumulos adoremus, quomodo Rez veteris Ecclesie fidem retinet, οἱ interim dicit, Reliquiarum adoratio intolerabilis idololatria est ? Videtur ergo cause Cardinem in hoc testimonio ponere, cui sic ap- plaudit, Tumulos adoremus. Quid hic, queso, Rex dicet ὃ Dicet, abesse voci literam, Cardinali fidem.
S. Ephrem in Ser. de laudib. S. Martyr. *' Precamur;' inquit, ' beatissimi Martyres, ut pro nobis miseris et peccatoribus Dominum interpellare dig- nemini, ut superveniat in nos gratia Christi *."—[BelL Apol. pro Resp.] P. 15. [Op., tom. vii. col. 713. A.]]
2. Proximi sunt his, qui ipsi opus habent, ut fidem de ipsis faciat, priusquam fidem quis faciat ex ipsis; ut qui non satis perspectz: fidei sint. Nec enim integre satis auctoritatis Ephrem hic vester, nuper erutus e crypta, atque ita fidei cryplice: nec Grzece tamen editus, sed edoctus a vobis Latine loqui, quorum diu jam pertusam in his fidem experti sumus, atque animos sub Vulpe latentes*. Longe quidem aliter Tomo primo germanus Ephrem, (ubi orat ipse, non perorat) Deum solum in omni prece compellat, nec vel nomi-
€ [Συνεχῶς τοίνυν αὐτοῖς ἐπιχωριά- 4 [Πρεσβεύσατε ἅγιοι ὑπὲρ ἡμῶν τῶν
Poner, καὶ τῆς λάρνακος ἁἀπτώμεθα, καὶ χαυνῶν, καὶ ἁμαρτωλῶν, .. «ἵνα ἔλθη ἐφ᾽ μετὰ πίστεως τοῖς λειψάνοις αὐτῶν περι- ἡμᾶς ἡ χάρις ToU Χριστοῦ.--- Ephr. Syr. πλεκώμεθα, ἵνα εὐλογίαν τινα ἑπισπασώ- — Encomium in Martyres. Op. Graec. et
μεθα ἐκεῖθεν. --- S. Chrys. Hom. de SS, — Lat., tom. iii. p. 251. Romee, 1746 ] Juvent. et Max. Op., tom. v. p. 536.] , * [Hor. Ep. ad Pison. lin. 437.)
APOLOGIAM RESPONSIO. 53
nato Sancti ullius nomine. Etiam, ibi sic Deum affatur. Ad le : ad, preter te, neminem orationem facio!. Αἴ iste, (quisquis est, in suo hoc Sanctorum Encomiastico, Khetorem agit, in prosopopais totus est; et Tyrannos etiam affatur, tum Mar- tyres denique, oratorio more utrosque : unde exemplum forte elicias RAheforice, at regulam nunquam figas Theologie.
S. Chrysost. Hom. 66. ad pop. Antioch. *N am, inquit, "οὐ ipse qui purpu-
ram indutus est, accedit illa complexurüs sepulchra, et fastu deposito stat Sanctis supplicaturus, ut pro 86 apud Deum intercedant*.'—[Bell. Apol. pro Resp.] p. 14. (Op., tom. vii. eol. 712. D.]
Jamdudum autem est, cum suboluit Erasmo!, quam citas (3. Chry- Homiliam, Chrysostomi non esse. Cujus autem sit, Garetius "^fomus.] vester commode nos monuitk: Theodori nempe cujusdam Daphnopathi, qui s:culis nescio quot, post Chrysostomum. Versiones quidem sunt, (et apud vos, et a vobis editz,) iu quibus nil tale reperias, nec vel paginas integras, quz clausu- lam illam, vel antecedunt vel sequuntur. Nec ad Populum Antiochenum habite sunt tot Homilie!, (quod non nescit Cardinalis:) ne, Viginti quidem sex: Et, in iis, quz habite, haud quicquam tale reperitur. Tum, si detur denique, quod isthuc sic narret Chrysostomus : non quid fecerit tum aliquis, sed quid ex Paírum Statuto fecerit, quid per id tempus Patres statuerint, ἃ Rege qusritur. Factum hic narratur modo, S/atutwn nullum recitatur. Factum autem volunta- rium, ut libere devotionis: non autem, ut re; ad salutem 42 eternam necessarie : quod tamen probandum sibi suscepit
Cardinalis.
! [Vide varias Lamentationes et
&0stomi phrasin ΤΠ desidero." Precationes ad calc. tom. i. Op., ed.
—Desid. Erasmi Vit. S. Joan. Chrys. ad
Vosa. Rom. 1284: precipue vero pp. 265, 266, ubi hzec, sensu quidem, verbis non item, legi possunt.
ε (Vide Encom. in Martyr. tom. iii. pp. 248, 247, ed. Voss. Utrum vero anctor noster hsec recte intellexerit, dubium videtur.)
* [Καὶ ydp αὐτὸς ὁ τὴν ἁλουργίδα περικείμενος ἀπέρχεται τὰ σήματα ἐκεῖνα περιπτυξόμενος, καὶ τὸν τῦφον ἀποθέμε- γος ἕστηκε δεόμενος τῶν ἁγίων, ὥστε αὐτοῦ προστῆναι παρὰ τῷ Θεῷ.---8. Joan. Chrysost. in Ep. ii. ad Cor. Hom. xxvi. Op., tom. iii. p. 687.
! [*De commentariis in Acta Apos- tolorum deque commentariis in secun- dam ad Corinthios Epistolam, judicent me doctiores, ego prorsus in eis Chry-
/
fnem, ap. Op., S. Chrys. tom. i. Fro- ben. Basil. 1580.]
k (Garetius de Invoc. Sanctorum
sub nomine Theodori Daphnopati quge- dam ex ie&t& homilia citat; in marg. autem legitur, p. 96. Gandavi. 1570. " Ex Chrysost. hecsunt desumpta." Et p. 52. hec ipsa verba oitata sunt sub nom. S. Joan. Chrysost.)
! (De lix. spurii ad populum Antiochenum Homiliis, quas constat nihil aliud esse, quam centones ex aliis S. Chrysostomi operibus Latine red- ditos, consule Front. Due., Indic. in Chrysost. Op., tom. i. et in notis ad calc. tom. i. p. 2. Paris. 1621. ; ubi singula fragmenta loco quodque suo
assignat. ]
[S. Maxi- mus Tau- rin.]
[3. Greg. Naz.]
54, AD CARDINALIS BELLARMINI
S. Maximus in Serm. de (laud.) S. Agnete... . *O splendida virgo, ctc. ut nostri meminisse digneris, quibus possumus precibus exoramus *.'—([ Bell. Apol. pro Resp.] p. 17. [Op., tom. vii. col. 714. B. C.]
Maximi autem Homilie, et reliquz fere quz de Tempore de Sanctis circumferuntur, maximi faciendze non sunt. Quam enim, vel hic citat Cardinalis Maximi Homiliam, Ambrosii ea diu erat; jam, Maximi fecistis. Ita, nunc huic, nunc illi ascriptas legas Homilias hasce, prout vobis titulum aflfigcre libuit. Nec fides certa, ubi auctor incertus.
S. [Greg.] Nazianz Orat. in 8. Cyprian. * Tu, inquit, *e supernis nos respice, et populum hune Sanctum dirige *.' —
Nec est, usque adeo liquide fidei oratio illa, quam affert, Nazianzeni. Nam quis fuit ille Cyprianus? Nemo nobis, (nec Cardinalis credo) nodum expediet. Ita, nunc Afer, nunc Antiochenus, uterque, neuter. lta fluctuat res tota, ita per- plexa ibi omnia: Ut non aliter excusare rem possit Billius », quam ut dicat, ceculiisse ibi Nazianzenum, et illum, pro hoc, hunc pro illo sumpsisse. Cecutientem autem quis sequatur libens? Non, quod multum in ea momenti sit tamen : Tota enim res exit ibi in figuram sententie, Oratoris nempe 4ρο- strophen, non Orantis Invocationem.
— Etibidem...*Virginem,' inquit, * Mariam rogavit, ut periclitanti virgini opem ferret ?.'—([Bell. Apol. pro Resp.) p. 14. (Op., tom. vii. col. 712. B.]
At puella ibi Virginem Mariam invocabat. Sed, an factum puelle Statutum Ecclesie? | Án ex puellarum factis, fidei nobis figenda regula est? Sed enim factum non reprehenditur. Imo, idem illud, cum ejusdem sexus multe facerent, acriter
reprehendit Epiphanius eodem szculo in Collyridianis 4.
"^ [* Itaque O splendida Christo pulchra Dei Filio, et omnibus Angelis et Archangelis grata, ut nostri, etc. S. Max Taur. Hom. de S. Agnete.— Bib. Max. P'atr., tom. vi. p.32. E.]
" [Σὺ δὲ ἡμᾶς ἐποπτεύοις ἄνωθεν ἵλεως, καὶ τὸν ἡμέτερον διεξάγοις λόγον καὶ βίον, καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο ποίμνιον ποιμαίνοις, k. T. A.—S. Greg. Naz. Orat. xviii. in laud. S. Cypr. Op., tom. i. p. 286. D.]
ο (Vide Billium in Orat. xviii. 8. Greg. Naz. (Op., tom. ii. col. 686, 687 j ui rem totam ita concludit; *']llu dicemus, fieri fortasse potuiase, ut .... Gregorius in duobus cjusdem nominis viris, multarumque pulcherrimarum rerum similitudine conjunctis, An-
tiocheno nonnulla tribuerit, que Aphro conveniebant."]
P [Ταῦτα καὶ πλείω τούτων ἐπιφημί- ζουσα, καὶ τὴν παρθένον Μαρίαν ἱκε- τεύουσα βοηθῆσαι παρθένῳ κινδυνενούση, τὸ τῆς νηστείας καὶ χαμευνίας προβάλ- λεται φάρμακον.---. Greg. Naz. Orat. xviii. in laud. S. Cypr. Op., tom. i. p. 279. D.]
4 [Χλεύης ydp ἐστι τὸ πᾶν, καὶ γραῶν ὁ μῦθος, ὡς εἰπεῖν, τῆς αἱρέσεως τὸ διή- γημα' ποία δέ τις γραφὴ διηγήσατο περὶ τούτου; ποῖος Προφητῶν ἐπέτρεψεν ἄν- θρωπον προσκυνεῖσθαι, οὐ μὴν γνναῖκα λέγειν ; ἐξαίρετον μὲν γάρ ἐστι τὸ σκεῦος, ἀλλὰ γυνὴ, καὶ οὐδὲν τὴν φύσιν παρηλλαγμένη, τὴν δὲ γνώμην, καὶ τὴν αἴσθησιν ἐν τιμῇ τετιμημένη.---. Epiph.
APOLOGIAM RESPONSIO. δὺ
Cyril. Ilierosol. . . . * Cum hoc sacrificium . .. offerimus, facimus mentionein corum, qui ante nos obdormiverunt. Primum Patriareharum, Propheta- rum, etc τ᾿ [Bell. Apol. pro Reap.] p. 15. [Op., tom. vii. col. 713. A.]
De Cyrillo quoque, injicit nobis scrupulum Augustana (S. Cyrill. vestra Bibliotheca, ubi Catecheses illz, alterius quam Cyrilli Hier] nomine inscripte*. Nec defugimus tamen, quz dicit ibi. Quod enim mentionem facimus, dicit, Patriarcharum, Prophe- larum, elc. cum offerimus ; ncque nos, mentionem dc iis tum factam negamus, negamus ?nvocatos. Negamus autem Augustini fide, qui Martyres ibi ad aram nominari affirmat, invocari diserte negat*.
Venio jam ad tertium, ubi etsi de veris, ct vcri, nihil ad [Mula rem tamen. ὃ. Neque enim eo dicuntur hzc, quasi, (si dri ᾿ extra aleam omnem orationes 1118, et abesset suspicio omnis:) Pda aliquid ex co cause nostra; decederet. Sint enim vere vel — maxime, sint ad unum omnes; At .Demegorica hewc, litis 48 decretoria non sunt"; quibus tamen, hic incumbit moles causz totius: utpote, quze Declamationes modo RAetorum sint, non Definitiones Theologorum. | Res vero sic se habct. Frequentes in Patrum scriptis Panegyres sunt Maríyrum pro fide functorum ; sunt et in recenti amicorum obitu Orationes funebres. In his vero (quis nescit?) nihil magis familiare, quam ut orationi vela dent, et Oratorie facullatis suze opes omnes, omnes figuras explicent. Nec est inter figuras ulla,
(in mortuorum quidem przconiis) magis usitata, quam Apostrophe; orationis scilicet ad defunctos conversio, qua, illos quasi rcdivivos, ct przsentes, compellare mos. Notum illud Oratoris ad mortuum, Ὁ Marce Druse, te appello*. Et illud Poetze, ad alium,—.udisne hec Amphiarae Sub terram abdite* ? Ubi, cum Amphiaraum hic, Drusum ille, quasi presens presentem alloquitur: Rhetorum seu Poeta- rum id more facit, non autem, quod audire eos existimet, aut sensu verborum affici. Ecquis hec jam afferat, quasi vere
Hser. ]xxix. (Collyrid.) cap. v. Op., tom. i. p. 1062. A.]
τ [Εἶτα μνημονεύομεν καὶ τῶν προκε- κοιμημένων, πρῶτον πατριαρχῶν, προ- φητῶν, ἀποστόλων, μαρτύρων᾽ ὅπως ὁ Θεὸς ταῖς εὐχαῖς αὐτῶν καὶ πρεσβείαις προσδέξηται ἡμῶν τὴν δέησιν.--- ὃ. Cyril. Hier. Catech. xxiii. (Myst. v.) $ 9. p. 338. A.)
* [Vide Catalogum Grac. Codd. qui sunt in Biblioth. Reip. August. Vindel.
per D. Hiseschcelium, pp. 20,21. Aug. Vind. 1595.]
t (S. Aug. de Civit. Dei. lib. xxii. eap. 10. Op, tom. vii. col. 1073. D.]
" [Οὐδὲ γὰρ κανόνα ποιοῦμαι τῶν δογμάτων τὰ πανηγυρικῶς ἐν ταῖς ékkAm- σίαις Aeyópeva.—Eranist. apud "Theod. Dial. iii. Op., tom. iv. p. 202.]-
* [Vide Cic. Orat. cap. 63.]
* [Vide Cic. Tusc. Qusest. ii. 25.]
[nec quasi res certa esset, et de fide. ]
56 AD CARDINALIS BELLARMINI
illos et serio invocarent? ΕΠ serio tamen afferuntur a Car- dinale, ct fidem e figuris exstruit, et ex zipostrophis invoca- tionem. Quasi ideo, Pietatem, Pascha, Aquam Baptismi, quis invocandam censeat: quod, alicubi Eusebius? Pietatem, Na- zianzenus? Pascha, Ambrosius" Aquam Baptismi, alloquatur.
Nec ergo de fide Ecclesie fidem faciunt hec: nec, si Nyssenus Theodoro, Coge chorum Martyrum*: Nazianzenus Cypriano, Hespice de celo*: Hieronymus Paule, Vale o Paula*: Maximus Agneti, J/aque o splendida virgof, etc., Oratorum more, per prosopopmiam dixerint; id alio loco habendum, quam Oratoris illud, O Marce Druse, te appello. Nec, si Paulinus poetica licentia usus est; id aliter accipiat Lector, quam illud Poctz: udis hec Amphiarae sub terram abdite ?
Nam, nec Illi ipsi, qui ita compellarunt, aliter se sinunt intelligi : fatentur enim subinde nescire se, an hzc audiant ii, quos ita compellant. In sua ad Constantii animam Apo- strophe, Nazianzenus subjungit, z4udi tu, εἴ τις αἴσθησις, Siquis istorum tibi sensus sit$. ΑἸ esset ergo, nescire visus: dubius saltem, nec ulla ei ea de re fides. "Tum in Gorgonize sororis funebri εἰ τῶν τοιούτων ἐπαισθάνεσθαι, si Sancte anime hec talia persentiscant". Quodsi, de fide foret hoc, vel ipse de eo certus, nunquam sic loqueretur Nazianzenus. Scias crgo, in iis indulgere affectui: Rhetorem agere magis quam theologum. Etenim, si serio ibi, (quisquis orationis illius auctor fuit) si Rhetorem non ageret, an quis, (ut ibi
* [Σὲ μὲν εὐσέβεια καὶ φιλανθρωπία vpockvva.—Constantinus in Orat. ad Sanct. Cot. apud Euseb.] de Vita Constant. lib. v. [cap. 21. p. 708.]
. n πάσχα τὸ μέγα καὶ ἱερὸν, καὶ παντὸς τοῦ κόσμον “καθάρσιον ὡς γὰρ ἐμψύχῳ σοι διαλόξομαι.--- 5. Greg. Naz.] Orat. (xlii.] (in Pasch. ii.) (Op., tom. i. p. 696. D.
* (** O aqua, quie humano adsper- sum sanguine, ut preesentium lavacro- rum figura prrecederet, orbem terra- rum lavisti; O aqua, qus sacramen- tum Chriati esse meruisti, quie lavas omnia, nec lavaris" etc.— 5S. Amb.] in Luc. lib. x. cap. 22. (leg. 48. Op., tom. i. col. 1514. A. B.]
* (*A» χρεία γένηται τῆς πλείονος δυσωπίας, ἄθροισον τὸν xópov τῶι' σῶν ἀδελφῶν τῶν μαρτύρων, καὶ μετὰ πάν-
ro» Deg0mri. —S. Greg. Nyss. de 8.
Theodoro. Op., tom. iii. p. 586. A.] 8 bii supra, p. 54. note ".] * [* Vale, O Paula, et cultoris tui Ültimam senectutem orationibus juva." —S. Hier. Ep. cviii. Vall. (al. xxvii.) ad Eustoch. Epitaph. Pauls, sect. 33. Op., tom. i. col. 718. C.]
! ( Vide supra, p. 54. note 5.7
κ ['Axove καὶ 5 ToU μεγάλου Κων- σταντίου ψυχὴ, εἴ τις αἴσθησις, ὅσαι τε πρὸ αὐτοῦ βασιλέων φιλόχριστοι. ---- S. Greg. Naz. Orat. iii.] in Julian. i. [ Op., tom. i. p. 50. A.] « ^ [El &É τις col kal τῶν ἡμετέρων ἐστι λύγος, kal τοῦτο ταῖς ὁσίαις ψυχαῖς ἐκ Θεοῦ γέρας τῶν τοιούτων ἐπαισ- θάνεσθαι, δέχοιο καὶ τὸν ἡμέτερον λόγον. —S. Greg. Naz. Orat. xi. in laudem sororis suce Gorgonia. Op., tom. i. pp. 189. D. 190. A.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 57
ile apud Cyprianum,) apud Sanctos in colo, de pomis, de flosculis, de apio verba faceret!? Hiwceine seria sunt? die ingenue: et, an Theologiam ibi dooere presse, an vero rhetomicari putes? Αἰ, de Theodoro suo Nyssenus adeo non certus, ad quam se regionem vertat, (dum cum eo loquitur,) ut tanquam per opaca locorum*, ta, eum dubia voce compellet, "ubicunque tandem fueris. | Adeo fluctuant hic omnia, fides nulla de his, securum nihil. 'Tum, mens eadem Hieronymo: Sic enim in Nepotiani funebri: Cum quo loqui non possumus, de eo loqui nunquam desinamus". | Non igitur se magis loqui cum Paula putavit, quam cum Nepotiano; cum neutro, ut Christianus: cum utroque, ut Rhetor. Et de Nepotiano: Feliz Nepolianus, qui hec non videt, [feliv] qui hec [leg. ista] non audit": nempe, Barbarorum incursiones. Quodsi incursiones Barbarorum non audivit, certe nec Orationes Rhetorum.
Mirum autem, cur hzc, sic inter Acclamationes et Decla- (Cultum mationes, Cardinalis qua&ritet. —. Si via recta ad qusstionem Patres reji insistere, si fide sincera rem gercre voluit; nunquam ad ciunt.) Demegorica hxc se reciperet, vel Panegyrica; nunquam ad λόγους ἐπιταφίους. llli ipsi, quos affert Patres, ex professo libros scripserunt de Oratione, quibus, quz: tum Ecclesie de Invocatione doctrina publica, complexi sunt. Inde aliquid nobis promeret, inde vero petendum, quid de /nvocatione sentiant, ubi serio incumbunt in rem, quod in Demegoricis illis ad populum raro faciunt. Si inde noluit; saltem, ex Polemicis: unde enim quis sciat ista melius, quam ex Origene contra Celsum?;
! [AUral σοι τῶν ἐμῶν λόγων αἱ àr- epxai, ὦ θεῖα καὶ ἱερὰ κεφαλή. τοῦτό σοι καὶ τῶν λόγων γέρας, καὶ τῆς ἀθλή- σεως, οὐ κότινος ᾿Ολυμπικὸς, οὔτε μῆλα Δελφικὰ παίγνια, οὐδὲ ᾿Ισθμικὴ πίτυς, οὐδὲ Neuaías σέλινα, δι᾽ ὧν ἔφηβοι δυσ- τυχεῖς ἐτιμήθησαν. — S. Greg. Naz. Orat. rviii. in laud. 8. Cypr. Op., tom. i. p. 286. A.]
k [ Virg. /En. ii. 725.]
! (xb δὲ δεῦρο δὴ πρὸς ἡμᾶς, ὕπον ποτ᾽ ἂν js, τῆς ἑορτῆς ἔφορος, καλέ- σαντα vd σε ἀντικαλοῦμεν.--- 3, Greg. Nyss. de S. Theodoro. Op, tom. iii. p. 585. B.]
*» (S. Hier. Ep. Ix. Vall. (al. iii.) ad Heliod. Epitaph. Nepot. sect. 19. Op , tom. i. col. 345. B.)
5. [Ibid. sect. 17. col. 348. C.]
* [Τούτους δὴ ἀγγέλους ἀπὸ τοῦ ἔργου
αὐτῶν μεμαθηκύώτες καλεῖν, εὑρίσκομεν αὐτοὺς, διὰ τὸ θείους εἶναι, καὶ θεοὺς ἐν ταῖς ἱεραῖς ποτε ὀνομαζυμένους *ypa- Quis" ἀλλ᾽ οὐχ ὥστε προστάσσεσθαι ἡμῖν τοὺς διακονοῦντας, καὶ φέροντας ἡμῖν τὰ τοῦ Θεοῦ, σέβειν καὶ προσκυνεῖν ἀντὶ τοῦ Θεοῦ. πᾶσαν μὲν γὰρ δέησιν, καὶ προσευχὴν, καὶ ἔντευξιν, καὶ εὐχαρισ- τίαν ἀναπεμπτέον τῷ ἐπὶ πᾶσι Θεῷ, διὰ τοῦ ἐπὶ πάντων ἀγγέλων ἀρχιερέως, ἐμ- ψύχου λόγου kal Θεοῦ.---Οτὶρ. contr. Cels. lib. v. sect. 4. Op., tom. i. pp. 579. F. 580. A. Εἰ δὲ καὶ ἄλλους τινὰς βούλεται μετὰ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἐξευμενί- ζεσθαι Θεὸν, κατανοησάτω, ὅτι ὥσπερ τῷ κινουμένῳ σώματι ἀκολούθει ἡ τῆς σκιᾶς αὐτοῦ κίνησις τὸν αὐτὸν τρόπον τῷ ἐξευμενίζεσθαι τὸν ἐπὶ πᾶσι Becr, ἕπεται εὐμενεῖς ἔχειν πάντας τοὺς ἐκείνου φίλους ἀγγέλους, καὶ ψυχὰς, καὶ πνεί-
[ Exanii- nantur testimo- nia S. Ám- brosii, ]
o8 AD CARDINALIS BELLARMINI
Cyrillo, contra Julianum?? Ubi, perinde a Christianis haberi Martyres suos ac pari cultu, objiciunt Celsus et Julianus, ac Heroas a Gentibus; quod Origenes et Cyrillus exserte negant. Sin mallet: ex Athanasio contra Arianos? : ubi, ideo Christum convincit esse Deum, quod invo- cetur. | Preter Deum enim, a Chnstianis neminem invo- cari. Nervos Ainc causz su: adderet, linc eruerct aliquid in rationem suam. Sed in rem suam corrasit hic Rhetorum figuras aliquot, e£ Oratorum nobis Encomia obtrudit, quze nihil babent enucleatz Theologis. Quid faceret? Suppete- bant hzc sola, aliquid Rhetorice dictum forte, nihil hac de re. statutum repetit: frigebant penitus Theologorum dogmata.
S. Ambros. in lib. de Viduis&. * Obsecrandi,' inquit, *sunt Ángeli [pro nobis], qui nobis ad przsidium dati sunt, Martyres obsecrandi, quorum videmur nobis quoddam corporis pignore patrocinium vindicare. Possunt pro peccatis nostris rogare, qui proprio sanguine etiam siquee [qua] habuerunt peccata laverunt, etc." '—[Bell. Apol. pro Resp.) p. 15. [Op., tom. vii. col. 713. C. D.)
Poterat tamen Cardinalis ab illo Ambrosii loco abstinere, nec tam avide citare: nisi quia, (ut videtur,) non invitus sinet Christi sanguinem. superfluum haberi, potius quam Sanctos ase non invocari. Superfluus enim certe sanguis Chrisli, si sua possunt peccata Martyres proprio sanguine lavare. Quo ex loco facile deprehendet Lector, Ambrosio adhuc Neo- phyto scriptum fuisse librum illum, (uti fuit imprimis*:) nec mirabitur (credo) si, qui /avisse dixerit Martyres sua peccata proprio sanguine, 1dem dicat Martyres obsecrandos. Αἴ Am- brosio alibi mens alia, magis provecto jam, melius edocto ;
ματα. συναίσθονται γὰρ τῶν ἀξίων τοῦ παρὰ τοῦ Θεοῦ εὐμενισμοῦ᾽ καὶ οὐ μύνον καὶ αὐτοὶ εὐμενεῖς τοῖς ἀξίοις γίνονται, ἀλλὰ καὶ συμπράττουσι τοῖς βουλομένοις τὸν ἐπὶ πᾶσι Θεὸν θεραπεύειν, καὶ ἐξευ- μένιξονται, καὶ συνεύχονται, καὶ avvat- οὔσιν᾽ ὥστε τολμᾷν ἡμᾶς λέγειν, ὅτι ἀν- θρώποις, μετὰ προωιρρέσεως προτιθεμένοις τὰ κρείττονα, eüxouérois τῷ Θεῷ, μυρίαι ὅσαι ἄκλητοι συνεύχονται δυνάμεις ἱερ Orig. contr. Cela. lib. viii. sect. 64. Op., tom. i. p. 789. D. E. F.]
P [Τούς γε μὴν ἁγίους μάρτυρας, οὔτε θεοὺς εἶναι φαμὲν, οὔτε προσκυνεῖν εἰθίσ- μεθα, λατρεντικῶς δηλονότι, ἀλλὰ σχετ- ἱκῶς καὶ τιμητικῶς. στεφανοῦμεν δὲ μᾶλλον ταῖς ἀνωτάτω τιμαῖς, ὡς τῆς ἀληθείας γενναίως ὑπεραθλήσαντας. -- -ὃ. Cyr. Alex. contr. Jul. lib. vi. Op., tom.
vi. B. p. 203. D. E.)
4 [Διὸ καὶ διηκόνουν αὐτῷ οἱ ἄγγελοι, ὡς ἄλλῳ παρ᾽ αὐτοὺς ὄντι" καὶ προσκυ- νεῖται παρ᾽ αὐτῶν, οὐχ ὡς τῇ δόξῃ μείζων, ἀλλ᾽ ὡς ἄλλος παρὰ πάντα τὰ κτίσματα, καὶ παρ᾽ ἐκείνους ὧν, μόνος καὶ τοῦ πα- τρὸς ἴδιος ὧν κατ᾽ οὐσίαν υἱός... οὐκοῦν Θεοῦ ἐστι μόνου τὸ προσκυνεῖσθαι, καὶ τυῦτο ἴσασι καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι, ὅτι κἂν ἄλλων ταῖς δόξαις ὑπερέχωσιν, ἀλλὰ κτίσ- ματα πάντες εἰσὶ, καὶ οὐκ εἰσὶ τῶν προσ- κυνουμένων, ἀλλὰ τῶν προσκυνούντων τὸν Δεσπότην.---3., Athan.] Orat. ii. [eontra Arian: sect. 23. Op., tom. i. p. 491. A. C]
r (S. Ambr. de Vid. cap. ix. (sect. 55.) Op., tom. ii. col. 200. E. F
* (Hic liber fuit scriptus, c. A.D. 377. &cc. ed. Dened.]
APOLOGIAM RESPONSIO. 59
Cujus nota sententia, 4d Deum suffragalore mon est opus!, Certe nec oósecratore. Et illa, Tu solus Domine invocandus es" : Ut, non sit unanimis hic vel unius Ambrosii consensus. In eo tamen (ut par est) secunde cogitationes sapientiores*, Etiam, scriptus illi de Oratione liber, in quo, (ubi tamen locus ad hanc rem idoneus) nulla usquam de Sanctis mentio. Ruffinus . . . de Theodosio . . . sic loquitur. *Circuibat... omnia orationum loca, ante Martyrum et Apostolorum thecas jacebat cilicio prostratus, et
auxilia sibi fida Sanctorum intercessione poscebat?.'—([Bell. Apol. pro Resp. ] p. 16. (Op., tom. vii. col. 714. A Β.]
Locus autem Ruffini, nimis angustus ad rem. — Theodosius (et Iluffini ibi Sanctorum ínvocator non est. Aliud enim est, poscere a ea Sanctis auxilium, quod proprie Z/mvocare est: aliud, a Deo poscere, Sanctorum intercessione. Neque enim efficiet, ut ex inlercessione sequatur $nvocatio: quando, utcunque illi pro
nobis infercedani, nisi nobis tamen certis esse detur, audiri
nos ab eis: et (etiamsi constet illud adeo) nisi preceptum ad
id Domini habeamus, infercedent ili pro nobis ultro, nec vocali ; ἃ nobis tamen, ut éinlercedant, non invocandi.
Sanctos ἐν προθύροις csse, in RHeceptaculis* οἱ Custodiis " [Post mor- animarum, in Aíriis", Dei nondum visione frui, senserunt tor. ND c Patribus non pauci. Sensit vero etiam Pontifex Joannes 46 XXII." (et periculum erat, ne de fide faceret sensum hunc
scntentiamque suam.) Non ergo per κατοπτρικὴν in speculo
* [^ Ad Deum autem, quem utique culis scdibusque requiescit, eodem
sitdl latet, (omnium enim merita novit) promerendum, suffragatore non opus cst, sed mente devota." — Hilarius Diac] i in (Ep.) ad Rom. (cap.] i. (apud PS TE Op., tom. ii. Append. col. 33. A. B.
* (S. Ambr.] in obit. Theodos. [sect.